Stanford Üniversitesi ve kar hedefi gütmeyen Arc Enstitüsü araştırmacıları yapay zeka yardımıyla 16 fonksiyonel virüs tasarladı. Bu virüsleri özel kılan şey ise bakterileri etkisiz hale getirebilmeleri. Uzmanlar, bu gelişmeyi sentetik biyoloji alanında değerli bir kilometre taşı olarak pahalandırıyor. Öte yandan hem tedavi potansiyeli hem de mümkün riskler açısından bilim etraflarında tartışmalara yol açıyor.
Donanımhaber’in aktardığına nazaran araştırmayı yöneten Brian Hie ve grubu, Evo 1 ve Evo 2 ismini verdikleri ileri seviye yapay zeka modellerini kullanarak bakterileri maksat alan virüsler olan bakteriyofajların tam genomlarını tasarladı. Böylelikle bu çalışma, “tam genomların yapay zeka ile tasarlandığı birinci örnek” olarak kayda geçti.
Araştırmacılar, yapay zeka sistemini yaklaşık 2 milyon bakteriyofaj genomu üzerinde eğiterek virüs DNA dizilerindeki örüntüleri tanımayı öğretti. Grup, bilhassa sırf 11 gen ve yaklaşık 5.000 nükleotid içeren kolay bir virüs olan phiX174’ün varyantlarını üretmeye odaklandı.
Toplam 302 yapay zeka tasarımı kimyasal olarak sentezlendi ve laboratuvar ortamında test edildi. Bunların 16’sı başarılı olarak E. coli bakterilerini öldürdü ve kimileri doğal virüslerden daha yüksek performans gösterdi.
Ancak bu gelişme bilim topluluğunda kaygı de yarattı. Sentetik DNA ile birinci organizmaları yaratanlardan J. Craig Venter, teknolojinin yanlış kullanılabileceğine dikkat çekerek, “Virüs geliştirmeye odaklanan her türlü araştırmada, bilhassa de rastgele ve öngörülemez olanlarda, son derece ihtiyatlı olunmasını şiddetle savunuyorum” dedi.
Araştırmacılar, yapay zekanın eğitim datalarında insanları enfekte eden virüsleri bilhassa dahil etmediklerini belirtse de uzmanlar, bu teknolojinin daha tehlikeli patojenler için kullanılabileceği ve genom tasarım yeteneklerinin yaygınlaşmasının biyogüvenlikrisklerini artırabileceği konusunda uyarıyor.
ANTİBİYOTİKLERİN SONU GELEBİLİR
Öte yandan bu çalışma, antibiyotiklere dirençli enfeksiyonlarla uğraşta kıymetli bir tedavi potansiyeli sunuyor. Bakteriyofaj terapisi, yani virüsler aracılığıyla ziyanlı bakterilerin yok edilmesi klasik antibiyotiklerin tesirinin azalmasıyla tekrar ilgi kazanıyor. Uzmanlara nazaran yapay zeka tarafından tasarlanan virüsler, bakteriyel enfeksiyonlarda klasik tedavilere cevap vermeyen durumlar için yeni bir seçenek olabilir.
AI tarafından tasarlanan çok sayıda faj, laboratuvar ortamında doğal phiX174 virüsünden daha yüksek uygunluk gösterdi ve üretilen virüslerin bir karışımı, üç E. coli suşunda bakteriyel direnci süratle aştı.
