Mark Zuckerberg’in Hawaii’nin Kauai adasındaki 1.400 dönüme yayılan çiftliğinde 2014 yılında bir çalışma başlattığı söyleniyor.
Wired mecmuasının haberine nazaran çiftlikte, kendi güç ve besin kaynaklarına sahip bir sığınak inşa edilmesi hedefleniyor.
Habere nazaran, burada çalışan marangoz ve elektrikçilerin bu hususta konuşmaları zımnilik muahedeleriyle yasaklandı.
Altı metrelik bir duvar ise projenin yakındaki yoldan görünmesini engelliyor.
Geçen yıl kendisine bir kıyamet günü sığınağı inşa edip etmediği sorulan Facebook kurucusu kesin bir lisanla “hayır” karşılığını vermişti.
Yaklaşık 5 bin metrekarelik yeraltı alanının “küçük bir sığınak, bir bodrum katı gibi” olduğunu savunmuştu.
Fakat bu durum spekülasyonları durdurmadı.
Benzer biçimde California’daki Palo Alto’nun Crescent Park mahallesinde 11 mülk satın alma ve görünüşe nazaran altına 7 bin metrekarelik bir yeraltı alanı ekleme kararı hakkında da spekülasyonlar sürüyor.
New York Times’a nazaran inşaat izinlerinde bodrum katlarından bahsedilse de, kimi komşuları buraya sığınak diyor. Ya da bir “milyarderin yarasa mağarası.”
Zuckerberg’in dışında, kimileri milyonlarca dolarlık lüks sığınaklara dönüştürülmeye hazır, yeraltı topraklarını satın almakla meşgul görünen başka teknoloji devleri hakkında da spekülasyonlar var.
LinkedIn’in kurucu ortağı Reid Hoffman bir “kıyamet sigortasından” bahsetti. Daha evvel harika zenginlerin yaklaşık yarısının buna sahip olduğunu ve Yeni Zelanda’nın böylesi “kıyamet evleri” için tanınan bir yer olduğunu argüman etmişti.
Peki harika zenginler hakikaten de savaşa, iklim değişikliğinin tesirlerine ya da geri kalanımızın şimdi bilmediği öteki bir felakete hazırlanıyor olabilirler mi?
Sam Altman, global bir felaket durumunda Yeni Zelanda’da Peter Thiel’e katılmaktan bahsetmişti
Son birkaç yılda yapay zekanın ilerlemesi, bu potansiyel varoluşsal dertler listesine yalnızca bir yenisini ekledi. Pek çok kişi bu ilerlemenin suratı karşısında derin kaygı duyuyor.
Open AI kurucularından Ilya Sutskever de bunlardan biri.
San Francisco merkezli firma, 2023’ün ortalarında ChatGPT’yi (şu anda dünya çapında yüz milyonlarca kişi tarafından kullanılan sohbet robotu) piyasaya sürmüştü ve güncellemeler üzerinde süratle çalışıyorlardı.
Ancak gazeteci Karen Hao’nun bir kitabına nazaran o yaz Sutskever, bilgisayar bilimcilerinin yapay genel zekayı (makinelerin insan zekasıyla eşleştiği nokta) geliştirmenin eşiğinde olduğuna giderek daha fazla ikna oldu.
Hao’nun aktardığına nazaran, Sutskever bir toplantıda meslektaşlarına böylesine güçlü bir teknoloji dünyaya sunulmadan evvel şirketin üst seviye bilim insanları için bir yeraltı sığınağı kazmalarını önerdi.
“Piyasaya sürmeden evvel katiyen bir sığınak inşa edeceğiz” dediği yaygın olarak aktarılıyor, fakat “biz” derken kimi kastettiği aşikâr değil.
Bu durum garip bir gerçeğe ışık tutuyor: Kimileri son derece akıllı bir yapay zeka formu geliştirmek için ağır bir biçimde çalışan önde gelen bilgisayar bilimcileri ve teknoloji başkanları, birebir vakitte bir gün yapabileceklerinden de derinden korkuyor üzere görünüyor.
Peki yapay genel zeka tam olarak ne vakit gelecek? Ya da sahiden gelebilecek mi?
Ve nitekim de sıradan insanları korkutacak kadar büyük dönüşümler yaratabilir mi?
‘DÜŞÜNDÜĞÜMÜZDEN DAHA ERKEN’
Teknoloji başkanları yapay genel zekanın yakın olduğunu sav ettiler. OpenAI işvereni Sam Altman Aralık 2024’te yaptığı açıklamada bunun “dünyadaki birden fazla insanın düşündüğünden daha erken” geleceğini söyledi.
DeepMind’ın kurucu ortağı Sir Demis Hassabis önümüzdeki beş ila on yıl içinde, Anthropic’in kurucusu Dario Amodei ise geçen yıl tercih ettiği terim olan “güçlü yapay zekanın” 2026 üzere erken bir tarihte bizimle olabileceğini yazdı.
Diğerleri ise kuşkulu. Southampton Üniversitesi’nde bilgisayar bilimleri profesörü olan Dame Wendy Hall, “Kale direklerini her vakit değiştiriyorlar” diyor:
“Bu kiminle konuştuğunuza bağlı.”
Telefonda konuşuyoruz lakin konuşurken gözlerini devirdiğini anlayabiliyorum.
“Bilim topluluğu yapay zeka teknolojisinin mükemmel olduğunu söylüyor, fakat insan zekasının yanına bile yaklaşamıyor” diye ekliyor.
Teknoloji firması Cognizant’ın baş teknoloji sorumlusu Babak Hodjat, öncelikle bir dizi “temel atılım” yapılması gerektiği görüşünde.
Dahası bunun tek bir anda ortaya çıkması da pek muhtemel değil.
Aksine, yapay zeka süratle ilerleyen bir teknoloji, bir seyahatte ve dünya çapında kendi versiyonlarını geliştirmek için yarışan birçok şirket var.
Ancak bu fikrin Silikon Vadisi’nde kimilerini heyecanlandırmasının bir nedeni de daha da gelişmiş bir şeyin habercisi olduğunun düşünülmesi: Yapay harika zeka – yani insan zekasını da aşan teknoloji.
“Tekillik” kavramı 1958 yılında, vefatından sonra Macar asıllı matematikçi John von Neumann’a atfediliyor.
Bu kavram, bilgisayar zekasının insan anlayışının ötesine geçtiği anı tabir ediyor.
Daha yakın vakitte Eric Schmidt, Craig Mundy ve 2023’te ölen Henry Kissinger tarafından yazılan 2024 tarihli Genesis kitabı, karar verme ve liderlik konusunda son derece tesirli hale gelen ve sonunda denetimi büsbütün ona devrettiğimiz üstün güçlü bir teknoloji fikrini inceliyor.
Onlara nazaran bunun olacağı kesin, sırf bir vakit sorunu.
İŞE MUHTAÇLIK DUYMADAN HERKES İÇİN PARA MI?
Yapay genel ve üstün zekayı destekleyenler bunların yararlarını anlatmakla bitiremiyor.
Ölümcül hastalıklar için yeni tedaviler bulacağını, iklim değişikliğini çözeceğini ve tükenmez bir pak güç kaynağı icat edeceğini savunuyorlar.
Elon Musk, muhteşem zeki yapay zekanın “evrensel yüksek gelir” çağını başlatabileceğini bile argüman etti.
Kısa bir mühlet evvel yapay zekanın çok ucuz ve yaygın hale geleceğini söyledi ve Star Wars’taki robotlara atıfta bulunarak “neredeyse herkesin kendi ferdî R2-D2 ve C-3PO’sunu isteyeceğini” ekledi.
“Herkes en güzel tıbbi bakıma, besine, konut nakliyeciliğine ve öteki her şeye sahip olacak. Sürdürülebilir bolluk!” diyerek heyecanını lisana getirdi.
Elbette korkutucu bir tarafı da var.
Teknoloji teröristler tarafından ele geçirilip muazzam bir silah olarak kullanılabilir mi ya da kendi kendine dünyanın sıkıntılarının nedeninin insanlık olduğuna karar verip bizi yok edebilir mi?
Bu ayın başlarında BBC’ye konuşan World Wide Web’in (www ile başlayan sayfaların internet üzerinde görüntülenmesini sağlayan servis) yaratıcısı Tim Berners Lee, “Eğer bizden daha akıllıysa, o vakit onu denetim altında tutmalıyız ve gerekirse kapatabilmeliyiz” ikazında bulundu.
Hükümetler birtakım esirgeyici adımlar atıyor. Birçok önde gelen yapay zeka şirketinin bulunduğu ABD’de, Lider Biden 2023 yılında birtakım firmaların güvenlik testi sonuçlarını federal hükümetle paylaşmasını gerektiren bir kararname çıkardı – lakin Lider Trump o vakitten beri bu kararnamenin bir kısmını inovasyonun önünde bir “engel” olarak nitelendirerek iptal etti.
Bu ortada İngiltere’de, gelişmiş yapay zekanın yarattığı riskleri daha âlâ anlamak için iki yıl evvel hükümet tarafından finanse edilen bir araştırma kurumu olan Yapay Zeka Güvenlik Enstitüsü kuruldu.
Bir de kendi kıyamet sigortası planları olan harika zenginler var.
LinkedIn’in kurucularından Hoffman daha evvel “Yeni Zelanda’da bir mesken satın alıyorum’ demek bir çeşit göz kırpma manasına geliyor ve daha fazlasını anlatıyor. Tıpkı şey muhtemelen sığınaklar için de geçerli” demişti.
Ama burada besbelli bir insani kusur da var.
Bir seferinde kendi “sığınağı” olan bir milyarderin eski bir müdafaasıyla tanışmıştım ve bana şayet nitekim bu türlü bir şey olursa güvenlik grubunun birinci önceliğinin, kelam konusu işvereni ortadan kaldırmak ve sığınağa kendilerinin girmek olacağını söylemişti. Latife yapıyor üzere de görünmüyordu.
BUNLARIN HEPSİ SAÇMA FELAKET SENARYOLARI MI?
Cambridge Üniversitesi’nde makine tahsili profesörü olan Neil Lawrence’a nazaran tüm bu tartışma başlı başına bir saçmalık.
“Yapay genel zeka kavramı, ‘Yapay Genel Araç’ kavramı kadar saçmadır” diyor:
“Doğru araç bağlama nazaran değişir. Kenya’ya uçmak için bir Airbus A350 kullandım, her gün üniversiteye gitmek için bir otomobil kullanıyordum, kafeteryaya ise yürüyorum… Bunların hepsini yapabilecek bir araç yok.”
Ona nazaran, yapay genel zeka hakkında konuşmak dikkat dağıtmaktan öteki bir işe yaramıyor:
“Geliştirdiğimiz teknoloji, birinci defa olağan insanların bir makineyle direkt konuşabilmesine ve potansiyel olarak istediklerini yaptırabilmesine imkan tanıyor. Bu katiyetle inanılmaz… Ve büsbütün dönüştürücü.
“En büyük kaygım, büyük teknoloji şirketlerinin yapay genel zeka hakkındaki anlatılarına kendimizi kaptırmamız nedeniyle, beşerler için işleri daha uygun hale getirme yollarını kaçırmamız.”
Mevcut yapay zeka araçları büyük datalarla eğitiliyor ve örüntüleri tespit etmede uygunlar: Taramalardaki tümör işaretleri yahut muhakkak bir dizide bir başkasından sonra gelmesi en olası söz üzere şeyleri tespit edebiliyorlar. Lakin karşılıkları ne kadar ikna edici görünürse görünsün “hissetmiyorlar”.
Teknoloji firması Cognizant’tan Hodjat, “Bir Büyük Lisan Modeli’nin (yapay zekalı sohbet robotlarının temeli) hafızası varmış ve öğreniyormuş üzere davranmasını sağlamanın birtakım ‘hileli’ yolları var, lakin bunlar tatmin edici değil ve insanlardan hayli geride” diyor.
California merkezli IV.AI’nin CEO’su Vince Lynch de yapay genel hakkındaki abartılı beyanlara karşı temkinli.
“Bu şahane bir pazarlama” diyor ve ekliyor:
“Eğer var olan en akıllı şeyi inşa eden bir şirketseniz, beşerler size para vermek isteyecektir.
“Ama bu iki yılda olacak bir şey değil. Çok fazla hesaplama, çok fazla insan yaratıcılığı, çok fazla deneme yanılma gerektiriyor.”
Yapay genel zekanın bir gün yaratılıp yaratılamayacağını sorduğumda ise uzun bir duraksama yaşıyor ve sonunda “Gerçekten bilmiyorum” diyor.
BİLİNÇSİZ ZEKA
Yapay zeka birtakım açılardan insan beynini çoktan geride bırakmış durumda. Üretken bir yapay zeka aracı bir dakika içinde ortaçağ tarihi uzmanı olabilir ve bir dakika sonra karmaşık matematiksel denklemleri çözebilir.
Bazı teknoloji şirketleri, eserlerinin neden bu türlü reaksiyon verdiğini her vakit bilmediklerini söylüyor.
Meta, yapay zeka sistemlerinin kendilerini geliştirdiğine dair birtakım işaretler olduğunu söylüyor.
Ancak makineler ne kadar zeki olursa olsun, biyolojik olarak insan beyni tekrar de önde. Yaklaşık 86 milyar nöronu ve 600 trilyon sinapsı ile yapay muadillerinden çok daha fazlasına sahiptir.
Beyin etkileşimler ortasında duraklamaya muhtaçlık duymaz ve daima olarak yeni bilgilere adapte olur.
“Bir beşere uzayda ömür bulunduğunu söylerseniz, bunu çabucak öğrenecek ve ileriye dönük dünya görüşünü etkileyecektir. Bir LLM [Büyük Lisan Modeli] ise bunu fakat ona daima tekrarladığınız sürece bilecektir” diyor Hodjat:
“LLM’ler ayrıyeten meta-bilişe sahip değildir, yani ne bildiklerini tam olarak bilmezler.
“İnsanların, bazen şuur olarak da isimlendirilen ve ne bildiklerini bilmelerini sağlayan bir iç müşahede kapasitesine sahip oldukları görülüyor.”
Bu, insan zekasının temel bir kesimi ve şimdi laboratuvarda kopyalanamadı.
