Tayland’da siyasetin tekrar kilitlendiği bir periyoda girildi. Anayasa Mahkemesi, 1 Temmuz’da Başbakan Paetongtarn Şinavatra’nın misyonunu süreksiz olarak durdurdu. Karar, hakkında açılan vazifeden alma davası sonuçlanana dek geçerli olacak. Bu gelişmenin, siyasi tansiyonun tırmandığı bir devirde gelmiş olması “Yeni bir darbe daha mı geliyor?” sorusunu yine gündeme getirdi.
Tayland, orta gelirli ülkeler ortasında ordunun en sık idareye el koyduğu örneklerden biri. 1932’den bu yana tam 12 askeri darbe yaşandı. Son 20 yılda ise iki sefer askeri müdahale oldu. Londra merkezli The Economist’in tahliline nazaran, Haziran ayı içinde hem sokak protestolarının büyümesi hem de koalisyon ortaklarından birinin hükümetten çekilmesi ‘endişe verici’ olarak nitelendirildi.
KOALİSYON ÇATLADI, HALK SOKAĞA İNDİ
Tayland’da, iktidardaki koalisyonun en büyük ikinci partisi geçtiğimiz ay muhalefet cephesine geçti. Böylelikle koalisyonun Meclis çoğunluğunun, sadece 6 sandalyeye düştü. Takip eden günlerde de binlerce kişinin Bangkok sokaklarına dökülerek başbakanın istifasını talep etmesi Taylandlılara daha evvel yaşanmış bir durumu çağrıştırdı.
Başbakan Paetongtarn Şinavatra’nın babası, iş insanı ve eski Başbakan Taksin Şinavatra, 2006’da darbeyle vazifeden alınmıştı. Halası Yingluck Şinavatra ise 2014’te mahkeme kararıyla misyondan uzaklaştırılmış, sadece iki hafta sonra ordu idareye el koymuştu.
Eski Başbakan Taksin Şinavatra ve kızı Başbakan Paetongtarn Şinavatra
The Economist’in yorumuna nazaran, mümkün bir siyasi kriz Tayland’ın mevcut badirelerini daha da derinleştirebilir. ABD Başkanı Donald Trump, Tayland mallarına yüzde 36 gümrük vergisi getirmeye hazırlanırken Başbakan Paetongtarn, bu gelişmeye aylarca kayıtsız kaldı. Lakin Temmuz başında müzakere masasına oturdu.
Tüm bu tetikleyici faktörlere Kamboçya ile yaşanan hudut tansiyonu de eklendi: Mayıs ayında Taylandlı bir asker, Kamboçyalı bir nöbetçiyi vurarak öldürdü. Başbakan Paetongtarn’ın vazifeden uzaklaştırılmasının direkt nedeni de bu hudut sorunu oldu.
Paetongtarn, krizi çözmek için Kamboçya’nın eski başbakanı Hun Sen’i aradı. Lakin sızdırılan bir kayıtta, Paetongtarn’ın Hun Sen’e , samimiyet nedeniyle, ‘amca’ dediği ve kendi askerini suçladığı duyuldu. Anayasa Mahkemesi, bu telefon görüşmesi sebebiyle başbakanın etik kuralları ihlal ettiğini ve vazifeden alınması gerektiğini savundu.
ŞİNAVATRA AİLESİNE DUYULAN ÖFKE GEÇMİŞE DAYANIYOR
Öte yandan, Tayland seçkinlerinin, Taksin ve ailesine olan öfkesi yeni değil. Taksin Şinavatra 2001’de başbakan olduğunda devlet kurumlarını ve şirketlerini kendi denetimine almaya çalıştı. Muhalif medya kuruluşları kapatıldı. O dönemki kral bile üstü kapalı halde bu uygulamaları eleştirdi.
Taksin’in, 2006’daki darbenin akabinde sürgüne gitmiş olsa da, kardeşi Yingluck’un başbakanlığı devrinde perde gerisinden kabine toplantılarına katıldığı biliniyor. Yingluck hükümetinin, Taksin’i aklamaya çalışması ise 2014’te vazifeden alınmasıyla sonuçlandı.
YENİ ANAYASA, YENİ TEHDİT
2014’teki askeri cunta, Taksin’in siyasi hareketini büsbütün devre dışı bırakmak için anayasayı yine yazdı. Seçim sistemi, bilhassa kuzeydoğudaki Taksin destekçilerinin tesirini kıracak halde değiştirilse de bu plan aykırı tepti. 2019’da liberal eğilimli Halk Partisi yüzde 18, 2023’te ise yüzde 38 oy alarak ülke siyasetinde süratli bir yükselişe geçti. Parti, ordunun bütçesinin kısılması, monopollerin dağıtılması ve monarşiyi eleştirmeyi yasaklayan maddelerin reforme edilmesini savunuyor.
2023 seçimlerinde en çok oyu almalarına karşın, ordu tarafından atanan Senato, bu partinin hükümet kurmasını engelledi. Bu sonuçla sarsılan ordu yanlısı partiler, daha evvel darbe yaptığı Taksin’in partisi Pheu Thai ile şaşırtan bir koalisyona girdi.
Halk Partisi, Tayland
Bu gelişmeler, yıllardır Taksin’in gücünü kırmaya çalışan klasik seçkinleri tekrar harekete geçirdi. Geçtiğimiz hafta, Taksin hakkında monarşiyi aşağılamak suçlamasıyla dava açıldı. Anayasa Mahkemesi de Başbakan Paetongtarn aleyhinde karar verirse, hükümetin ayakta kalması güç görünüyor.
YENİ BAŞBAKAN KİM OLABİLİR?
Tayland Anayasası‘na nazaran başbakan sadece, seçim öncesi partiler tarafından aday gösterilebilir. Gözler şu anda, muhafazakar popülist Bhumjaithai Partisi önderi Anutin Çarnvirakul’a çevrildi.
Bir vakitler Taksin’e yakın olan Anutin, geçen ay hükümetten ayrılan koalisyonun lideri konumuna geldi. Ancak parlamentoda çoğunluk sağlamak için ya Taksin’in partisiyle ya da Halk Partisi ile anlaşmak zorunda.
Halk Partisi’nin lideri Natthaphong Ruengpanyawut, The Economist’e yaptığı açıklamada, “Erken seçim kelamı veren her başbakan adayını desteklemeye hazırız,” diyor.
Tüm bu karmaşa, “Yeni bir darbe gelir mi?” sorusunu yine gündeme taşıyor. Şu anda ordu, ya Taksin’in halkçı hareketiyle ya da yükselen liberal hareketle uzlaşmak zorunda kalacak.
