Türkiye son haftalarda, yurdun dört bir yanında çıkan ve iklim şartlarının tesiriyle geniş alanlara yayılan orman yangınlarıyla uğraş ediyor. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı‘nın ifadesine nazaran son bir haftada 624 orman yangını rapor edildi.
Sosyal medyada, mahallî ve ulusal basında, yangınlara müdahalede geç kalındığı, kâfi hava dayanağı sağlanamadığı ve mahallî grupların yetersiz kaldığı tarafında ağır tenkitler lisana getirildi.
AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise hususa ait açıklamasında, “Ormanın sorumluluğu devlete ilişkin lakin mahallî idarelerin de ihmali var” sözlerini kullandı. Bu açıklama, ‘yetersizlik’ tenkitlerinin odağındaki hükümet ve lokal idareler arasında ‘yetki tartışmalarını’ alevlendirdi.
Orman yangınlarının Türkiye’de sırf çevresel değil, tıpkı vakitte toplumsal ve politik bir sorun haline geldiği bu devirde, dünya tarihindeki en büyük yangınlardan birine göz atmak, yaşanan felaketin boyutlarını global bir çerçevede ele almak ismine kıymet taşıyor.
TÜM REKORLARI GERİDE BIRAKTI
2023 yılı, dünya tarihinde kayda geçen en büyük orman yangını dönemine sahne oldu. Mart ayında başlayıp Haziran’da tesirini artıran yangınlar, geniş orman yerlerine sahip olan Kuzey Amerika ülkesi Kanada’yı derinden etkiledi; Alberta, British Columbia, Nova Scotia, Ontario ve Quebec gibi ormanlık yoğunluğun fazla olduğu bölgelerde devasa yangınlar meydana geldi.
6 Ekim 2023 prestijiyle 6 bin 551 ayrı yangında toplam 184 bin 961 km² ormanlık alan yandı. Bu sayı, Kanada’daki ormanların yaklaşık yüzde 5’ine, Türkiye yüzölçümünün ise yaklaşık dörtte birine denk geliyor.
2023’te Kanada’da çıkan yangınlar, evvelki rekorlar olan 1989, 1995 ve 2014 dönemlerini açık orta geride bıraktı.
DUMANLAR ATLANTİK’İ AŞTI
Yangınlar, bu kadar geniş bir alanda tesirli olmasına rağmen yalnızca sekiz itfaiyeci hayatını kaybetti. 185 bin ila 232 bin kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı. Yalnızca Nova Scotia‘nın başşehri Halifax’tan 16 bin 400, Yellowknife’tan 21 bin 720 ve Britanya Kolumbiyası’ndaki Kelowna bölgesinden de 30 bine yakın insan tahliye edildi.
Yangınlardan çıkan ağır duman, evvel ABD’ye ulaştı; New York, Washington DC üzere büyük kentlerde hava kalitesi tehlikeli düzeylere geriledi. Haziran ayı sonunda duman Atlantik Okyanusu’nu geçerek Avrupa’ya kadar ulaştı.
YANGIN NEDEN BU TÜRLÜ BÜYÜDÜ?
Uzmanlara nazaran yangının bu derece büyümesinde en büyük etken iklim değişikliği oldu. Mayıs–Ekim devrinde Kanada genelinde sıcaklıklar, 1991–2020 ortalamasının 2.2°C üzerinde seyretti. Bu da orman yerindeki nemin süratle buharlaşmasına ve çalıların yanıcı hale gelmesine yol açtı.
Ayrıca Kanada’da yarım asırdır yangın bastırma siyasetleri uygulanıyor; bu da orman yerinin denetimli formda yanmasına müsaade verilmemesi manasına geliyor. Biriken kuru bitki örtüsü, devasa yangınlara yer hazırlıyor.
Öte yandan, iklim değişikliğine bağlı ‘şimşek kaynaklı’ yangınlar da artışta. Şimşekle başlayan yangınlar, ülkede yanan alanların yüzde 85’inden sorumlu tutuluyor.
TÜRKİYE İÇİN DERS NİTELİĞİNDE
Türkiye’de her yaz yaşanan orman yangınları artık rastlantısal olaylar değil; global ölçekte artan sıcaklıklar, ihmaller ve yetersiz müdahale kapasitesi nedeniyle sistemik bir krize dönüşmüş durumda.
Kanada örneği, bu tehdidin büyüklüğünü anlamak ve bilimsel, koordineli, uzun vadeli tahliller geliştirmek için somut bir ikaz niteliği taşıyor.
