Rusya ile Ukrayna ortasında yürütülen direkt barış müzakerelerinin üçüncü tipi 23 Temmuz’da (bugün) İstanbul’da, Çırağan Sarayı’nda yapılıyor.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, görüşmeden büyük beklentiler içinde olunmaması gerektiğini vurgularken, “Ukrayna sıkıntısı son derece karmaşık. Esir değişimi ya da ölen askerlerin naaşlarının iadesi üzere mevzularda varılacak mutabakatlar dahi muvaffakiyet sayılmalı,” dedi.
ÖNCEKİ CİNSTE NELER OLDU?
Barış görüşmeleri, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in 2022’de yarım kalan süreci yine başlatma teklifiyle 2025 Mayıs’ında başlamıştı. Şimdiye kadar 16 Mayıs ve 2 Haziran’da iki cins görüşme yapıldı. Birincisinde taraflar “1000’e 1000” formülüyle esir değişiminde anlaştı. İkinci çeşitte ise ölen askerlerin cenazelerinin iadesi gündeme geldi.
Üçüncü turda Rusya’yı Devlet Başkanı Yardımcısı Vladimir Medinski, Ukrayna’yı ise eski Savunma Bakanı ve Ulusal Güvenlik ve Savunma Kurulu Sekreteri Rüstem Umerov temsil edecek.
MASADA NELER VAR?
Haziran başındaki ikinci görüşmede taraflar, barışın çerçevesini belirleyen mutabakat metinlerini birbirlerine sundu. Üçüncü tıpta bu dokümanlar tartışılacak. Putin, kelam konusu metinleri “birbirine büsbütün zıt” olarak nitelese de, “Müzakerelerin maksadı aslında bu zıtlıkları yakınlaştırmak,” ifadelerini kullandı.
RBC.ru‘da yer alan habere nazaran, Rusya’nın mutabakat taslağı özetle şunları içeriyor:
- Kırım, Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson’un Rusya’ya ilişkin olduğunun memleketler arası tanınması.
- Ukrayna’nın herhangi bir askeri bloka katılmaması (Ör. NATO) ve topraklarında üçüncü ülkelerin askerî varlığına müsaade vermemesi.
- Ukrayna’nın nükleer silah sahibi olmayacağına dair garanti.
- Ukrayna ordusunun azami gücünün sınırlanması, aşırı milliyetçi kümelerin lağvedilmesi.
- Rusça konuşanların haklarının garanti altına alınması, Rusçaya resmi lisan statüsü verilmesi.
- Nazizmin yüceltilmesine ve propagandasına yasal yasak.
- Rusya’ya yönelik yaptırımların kaldırılması.
- Aile birleşimleri ve yerinden edilmiş şahıslarla ilgili insani meselelerin tahlili.
- Ukrayna Ortodoks Kilisesi üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması.
- Diplomatik ve ekonomik bağların (doğal gaz geçişi dahil) tekrar tesis edilmesi.
ATEŞKES KOŞULLARI
Ukrayna ordusunun ilgili bölgelerden büsbütün çekilmesi ve Rus hududuna inançlı ara bırakılması ya da on unsurluk bir ‘paket teklif’ önerisi.
Bu pakette; mobilizasyonun durdurulması, yabancı silah sevkiyatının kesilmesi, yabancı askerî varlığın sonlandırılması, sabotajlardan vazgeçilmesi, ateşkesi denetleyecek bir ortak merkez kurulması, karşılıklı af, sıkıyönetimin sona erdirilmesi, seçim ilanı üzere adımlar yer alıyor.
UKRAYNA’NIN TEKLİFİ
Ateşkes mutabakatının imzalanmasından, BM Güvenlik Konseyi tarafından bağlayıcı kararla onaylanmasına kadar 9 etaplı bir süreç öngörülüyor.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Rusya’nın tekliflerini “bir ültimatom” olarak nitelendirdi ve “Ciddiye alınamaz” diyerek reddetti.
Ukrayna’nın mutabakat önerisi ise şu başlıklardan oluşuyor:
Temel unsurlar:
Koşulsuz ve tam bir ateşkesin barış görüşmeleri için ön şart olması.
Güven artırıcı tedbirler:
- Sürgün edilen bireylerin ve kaçırılan çocukların geri iadesi, “herkes karşılığında herkes” esir değişimi.
- Yeniden atağın önlenmesi.
- Ukrayna’nın egemenliği ve memleketler arası güvenlik garantileri.
- NATO üyeliği dahil Batı entegrasyonu maksatlarından vazgeçmemesi.
- 2014 sonrası Rusya’nın el koyduğu toprakların müzakere konusu olmaması, yalnızca ateşkesten sonra statü tartışması yapılması.
- Yaptırımların kademeli kaldırılması ama yine devreye alınabilecek formda (snapback mekanizması).
- Nihai bir yol haritası üzerinde mutabakat sağlanması.
- Ateşkes ve önderler seviyesinde görüşme hazırlığı:
- ABD ve AB’nin dahil olacağı bir düzenek ile ateşkes sürecinin ve önderler tepesinin gündeminin belirlenmesi.
Ateşkes müddeti:
İlk etapta 30 günlük şartsız ateşkes, her 30 günde bir uzatılabilir. Nezareti ABD ve üçüncü ülkeler sağlayacak.
Güven artırıcı tedbirler:
Sivil tutukluların hür bırakılması, Ukraynalı çocukların ve vatandaşların iadesi.
Liderler doruğu ve sonuncu barış mutabakatı:
Ateşkesin kalıcılığı, güvenlik garantileri, toprak statüsü, tazminatlar, yaptırımlar ve son barış muahedesiyle ilgili çerçevenin belirlenmesi.
“3 BİN ESİRİ DAHA ÖZGÜR BIRAKMAYA HAZIRIZ”
Putin, daha evvelki mutabakatla gerçekleşen cenaze değişimlerinin, “meseleyi özüne inerek konuşabilmek için uygun bir taban hazırladığını” belirtti.
Haziran sonu prestijiyle Rusya’nın 6 binden fazla askerin naaşını iade ettiğini ve “3 bine yakınını daha teslim etmeye hazır olduğunu” tabir etti.
