Esad periyodunda, Moskova ile adeta kanlı bıçaklı olan cihatçı Heyet Tahrir Şam (HTŞ) örgütü, Şam’da iktidarı ele geçirmesinin akabinde, Baas‘ın geçmişteki en yakın müttefiki Rusya ile bağlarda istikrarlı bir rota izledi.
Temmuz ayında, savunma ve dışişleri bakanları, ekim ayında ise Genelkurmay Lideri’nin ziyaretlerinin akabinde, bu kere de Ahmed Şara, resmi temaslarda bulunmak üzere Moskova‘ya geldi.
SANA haber ajansı, tarafların bölgesel ve milletlerarası gelişmeler ile Moskova-Şam iş birliğine dair bahisleri ele alacağını bildirdi. Görüşmelerde iki kıymetli başlık öne çıkıyor: Esad’ın iadesi ile Hmeymim ve Tartus’taki Rus askeri üslerinin geleceği.
Ziyaret, Şara’nın katılması planlanan Rusya-Arap Zirvesi’nin ertelenmesine karşın gerçekleşti. Şara’nın, Rusya’daki Suriyelilerle bir ortaya geleceği, fakat Suriye büyükelçiliğini ziyaret etmeyeceği bildirildi.
ESAD’IN İADESİ
Suriye’den bir yetkili Şara’nın, görüşmelerde Rusya’dan, ‘Beşar Esad’ın iadesini resmen talep edeceğini’ belirtti.
Şara, kısa bir mühlet evvel Amerikan CBS televizyonuna demecinde, “Esad’ın adalet önüne çıkarılmasını talep etmek için mümkün olan tüm yasal yolları kullanacağız. Lakin şu anda Rusya ile çatışmaya girmek Suriye için çok maliyetli olur; bu, ülkenin çıkarına da uygun değildir” tabirlerini kullanmıştı.
Şam idaresi, geçen hafta Esad hakkında gıyabi tutuklama kararı çıkardı. Suriye 7. Soruşturma Mahkemesi Hakimi Tevfik el-Ali Esad’a yöneltilen suçlamalar arasında ‘kasten adam öldürme, mevte sebebiyet veren azap ve özgürlükten mahrum bırakma’ kabahatlerinin bulunduğunu açıkladı.
RUSYA’NIN TUTUMU
Öte yandan Rus makamları nisan ayında açıkça, ‘Esad’ın iade edilmeyeceğini’ açıkladı. Rusya’nın bu kararı, taraflar ortasında tesis edilen birinci diplomatik temasların akabinde gelmişti.
Rusya’nın Irak Büyükelçisi Alperus Kotraşev, yaptığı açıklamada, “Beşar Esad’ın Moskova’da kalabilmesinin kurallarından biri de her türlü medya ve siyasi faaliyetten uzak durmasıdır. Şu ana kadar bu şartların ihlal edildiğine dair bir bulguya rastlanmamıştır” tabirlerini kullandı.
Kotraşev, Esad ile ailesine sığınma hakkının doğrudan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in emriyle verildiğini ve ‘bu kararın değişmesinin kelam konusu olmadığını’ vurguladı.
TARTUS VE HMEYMİM ÜSLERİNİN DURUMU
Suriye basını, görüşmelerde Rusya’nın Tartus Deniz Üssü ile Hmeymim Hava Üssü‘nün geleceğine ait bahislerin da gündeme geleceğini belirtti.
2025 ortasında Moskova’yı ziyaret eden Şam yönetiminin Dışişleri Bakanı Esad el-Şibani, iki ülkenin ‘ilişkileri güçlendirme ve Esad periyodunda imzalanan ikili mutabakatları gözden geçirme’ niyetinde olduğunu söylemişti. Bu kapsamda, Rusya’nın Suriye’deki üslerinin türel statüsü, imtiyazları ve Şam idaresine sağladığı yararlar da masada.
Rusya açısından Tartus’taki deniz üssü ve Hmeymim’deki hava üssü, Akdeniz’de askeri varlığını sürdürmek ve Orta Doğu’daki nüfuzunu korumak açısından kritik ehemmiyete sahip. Bu nedenle Kremlin, ‘üslerin statüsüne ait büyük ödünler vermeye istekli değil’. Çünkü üslerin kaybedilmesi, Rusya’nın bölgesel güç projeksiyonunu önemli biçimde zayıflatabilir.
Şam yönetiminin Savunma Bakanı, konuya ilişkin açıklamasında, “Rusya üslerini koruyabilir, fakat bu Suriye’ye yarar sağlayacak halde olmalı” dedi. 2025 yılı başlarında, Rusya’nın askeri varlığını yasal hale getiren mutabakat feshedilmiş ve Tartus Limanı’nın ticari kısmını işleten Rus şirketle yapılan kontrat de iptal edilmişti.
LAVROV’UN AÇIKLAMALARI
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Rus basınına verdiği röportajda, Suriye idaresinin, ‘Rusya’nın ülkedeki varlığını sürdürmesini desteklediğini’ söyledi.
Lavrov’a nazaran, Rusya artık Suriye hükümetine askeri dayanak vermek yerine, bölgede insani yardım merkezleri açmayı hedefliyor. Bu kapsamda, Suriye’deki üsleri aracılığıyla, Rusya ve Körfez ülkelerinden Afrika‘ya insani yardım gereci ulaştırılmasına ait bir proje hazırlanıyor.
Lavrov, hususa ait demecinde, “Ayrıntılar konusunda muahedeye hazırız. Bahis, prensip olarak bahis görüşüldü. Karşılıklı çıkarlar var” dedi.
İSRAİL’E KARŞI ‘DİPLOMATİK DESTEK’ TEKLİFİ
Rus medyasına nazaran, görüşmede ayrıyeten, ikili ilgilerin tekrar yapılandırılması, siyasi ve ekonomik işbirliği konusunda mutabakata varılması da planlanıyor.
Rusya, Esad’ın devrilmesinin akabinde, Suriye’nin toprak bütünlüğü, egemenliği ve istikrarını desteklediğini bildirmiş, Şam idaresi ise Moskova’dan, evvelki rejimle imzalanan muahedeleri yine gözden geçirme isteğini lisana getirmiş ve Suriye’ye yönelik yaptırımların kaldırılması davetinde bulunmuştu.
Rusya o tarihten bu yana, Suriye’nin yeni idaresiyle bağları güçlendirmeye çalışıyor, hatta Şam’a, İsrail’in Suriye topraklarına yönelik hücumları konusunda diplomatik destek teklif ediyor.
