Hakemli mecmua Science’ta yayınlanan bulgular Mars, Venüs ve Dünya üzere karasal gezegenlerin oluşumuna dair bilgilerimizi değiştirebilir. Güneş’e en yakın 4 gezegen ders kitaplarında ekseriyetle kabuk, manto ve çekirdeğin katmer üzere istiflendiği, pürüzsüz ve katmanlı iç kısımlara sahip cisimler olarak tasvir ediliyor.
Independent Türkçe’de aktarıldığı üzere InSight misyonunda Mars’ta tespit edilen sismik anomaliler, mantonun pürüzsüzlükten çok uzak olduğunu ve genişlikleri 4 kilometreye varan antik kesimlerden oluşan kaba topaklar içerdiğini ortaya koyuyor. Bu topaklar gezegenin şiddetli erken tarihini jeolojik fosiller üzere saklıyor.
Güneş Sistemi’nin karasal gezegenleri yaklaşık 4,5 milyar yıl evvel, genç Güneş’in yörüngesindeki toz ve kayaların kütleçekim altında bir ortaya toplanmasıyla oluştu.
Mars şekillenirken, Ay’ı oluşturduğu düşünülen cinsten yüksek şiddetteki çarpışmalarda koca bir gezegen büyüklüğünde dev cisimler tarafından darbe aldı.
Imperial College London’dan ve çalışmanın muharrirlerinden Constantinos Charalambous, “Bu devasa çarpışmalar, genç gezegenin büyük kısımlarını eritip çok geniş magma okyanuslarına dönüştürecek kadar güç açığa çıkardı” diyor.
Bu magma okyanusları soğuyup kristalleştikçe, gerilerinde farklı bileşimlerde husus kesimleri bıraktı ve şu anda Mars’ın derinliklerinde tespit ettiklerimizin bunlar olduğuna inanıyoruz.
Bu yüksek şiddetteki çarpışmalar, gezegenin “embriyosundan” gelen kabuk ve manto kesimlerini, çarpan objelerden gelen enkazla karıştırdı.
Çalışmada, Mars soğudukça bu çeşit çeşit kesimlerin “Rocky Road (içinde parçacıklı materyaller olan bir çeşit tatlı -çn.) brownie karışımına karıştırılan materyaller gibi” ağır ağır çalkalanan bir manto içinde hapsolduğu belirtiliyor. Lakin bu “malzemelerin” karışımı, ortamı büsbütün pürüzsüz hale getiremeyecek kadar zayıftı.
Levha tektoniğinin kabuk ve mantoyu daima geri dönüştürdüğü Dünya’nın bilakis, Mars’ın iç kısmı sakin bir dış kabuğun altında mühürlenerek jeolojik vakit kapsülünü koruyor.
Dr. Charalambous, “4,5 milyar yıl sonra hâlâ izlerini tespit edebilmemiz, Mars’ın iç kısmının o vakitten beri ne kadar yavaş çalkalandığını gösteriyor” tabirlerini kullanıyor.
Gökbilimciler, InSight aracının saptadığı 8 Mars zelzelesinden elde edilen bilgileri tahlil ederek bu topakları ortaya çıkardı. Bunlardan ikisi, gezegende neredeyse 150 metre genişliğinde kraterler bırakan son göktaşı çarpışmalarıyla tetiklenmişti.
İniş aracı, Mars’ta manto boyunca ilerleyen sismik dalgaları tespit eden aletlerle donatıldı.
Araştırmacılar, daha yüksek frekanslı sismik dalgaların çarpma bölgesinden iniş aracı sensörlerine ulaşmasının daha uzun sürdüğünü buldu. Bu da iç kısmın pürüzsüz değil, engebeli olduğunu ortaya koydu.
Dr. Charalambous, “Bu sinyaller Mars’ın derinliklerinde ilerlerken açıkça parazit belirtileri gösterdi” dedi. Bu, Mars’ın birinci günlerinden kalan farklı bileşimsel kökenlere sahip yapılarla dolu bir mantoyla tutarlılık gösteriyor. Çalışmada, son bulguların başka karasal gezegenlerin geçmişlerini anlamamız açısından da tesirleri olduğu söz ediliyor.
