İzmir Demokrasi Üniversitesi İktisat Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Meltem İnce Yenilmez, Türkiye ile Japonya ortasındaki ekonomik münasebetleri kıymetlendirerek, bu alakanın ham ticaret sayılarının ötesinde bir mana taşıdığını belirtti.
Konuyla ilgili görüşlerini paylaşan Prof. Dr. İnce Yenilmez, “Uluslararası ticaretin devleri olan Çin, ABD ve AB’nin gölgesinde kalmış üzere görünse de Türkiye ile Japonya ortasındaki ekonomik münasebetler stratejik bir derinlik kazanmaktadır” dedi. Japonya Maliye Bakanlığı’nın 2024 dış ticaret datalarına atıfta bulunan İnce Yenilmez, “Türkiye, her ne kadar Japonya’nın toplam mal ihracatının yaklaşık %1,8’ini oluştursa da dinamik büyüme potansiyeli ve jeostratejik pozisyonuyla Japonya için giderek daha cazip bir pazar haline geliyor” halinde konuştu.
Para Ünitesi ve Risk: Kur Fırtınasında İstikrar Arayışı
Japonya ile Türkiye ortasındaki ticarette kullanılan para ünitesi, ekonomik alakaların nabzını tutmaktadır. Japonya Merkez Bankası’nın (BOJ) 2024 bilgilerine nazaran, Türkiye’ye yapılan ihracatın %65’i ABD doları (USD), %25’i Euro (EUR) üzerinden gerçekleşiyor. Geriye kalan küçük bir kısım ise Türk lirası ve Japon yeni üzere öteki para ünitelerini içeriyor. Bu durum, Japon ihracatçıların kendilerini yen dalgalanmalarına karşı korurken, kur riskinin büyük bir kısmını üstlendiğini gösteriyor. Lakin, Türk ithalatçılar için mahallî kurdaki ani değişimler yahut gümrük vergilerindeki artışlar, Japon eserlerinin fiyatında baskı oluşturarak pazar dinamiklerini tekrar şekillendiriyor.
Katma Kıymetin Tesiri: Otomotivden Elektroniğe Çarpan Etkisi
Japonya’nın Türkiye’ye yaptığı ihracatın sektörel dağılımı, iki ülke ortasındaki ilginin niteliğini ortaya koymaktadır. İhracatın lokomotifleri, yüksek katma pahalı sanayi eserleridir: makine ve ekipmanlar, araba modülleri ve elektronik eserler. O denli ki, 2024 dataları, Türkiye’nin elektrikli ekipmanlarının neredeyse %3’ünün Japonya’dan geldiğini göstermektedir. Bu oran, Japonya’nın bu alanlardaki teknolojik üstünlüğünün ve üretim kalitesinin Türkiye pazarında ne kadar emniyetli bulunduğunun bir ispatıdır.
Bu kesimlerin Japon iktisadı için hayati ehemmiyeti vardır. Girdi-çıktı tablolarından elde edilen tahliller, otomotiv ve makine dallarında yaşanan tek bir ünitelik talep artışının, iktisadın birçok farklı bölümünde kayda kıymet bir üretim artışına yol açtığını, yani güçlü bir çarpan tesiri yarattığını ortaya koymaktadır. Bu, Türkiye’den gelen her talebin, Japon iktisadında zincirleme bir tepki başlattığı manasına gelir.
Küresel Kıymet Zincirleri ve TiVA Verileri
İki ülke ortasındaki ilginin tam fotoğrafını görmek için, yalnızca direkt ihracat sayılarına bakmak kâfi değildir. Japon otomotiv sanayisi, Türkiye’ye dolaylı olarak da nüfuz etmektedir. Japon üreticiler, motor, vites kutusu yahut elektronik sistem üzere kritik bileşenleri Türkiye’deki montaj fabrikalarına tedarik ederek, bu fabrikalardan çıkan bitmiş araçların Türkiye’de yahut Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Avrupa üzere komşu pazarlarda satılmasını sağlamaktadır. Bu dolaylı ihracat kanalı, direkt ticaret istatistiklerinde tam olarak yansımayan lakin Türkiye’nin son talebinin, Japonya’nın katma kıymet yaratımında ne derece tesirli olduğunu gösteren stratejik bir boyuttur.
OECD’nin Ticarette Katma Paha (TiVA) dataları bu dolaylı etkiyi somutlaştırmaktadır. TiVA dataları, Türkiye’nin ekonomik büyümesi ve endüstrileşmesiyle birlikte, Japonya’nın yarattığı katma pahanın Türkiye’nin kesin talebine olan bağımlılığının son yıllarda istikrarlı bir halde arttığını kanıtlamaktadır. Bu durum, Türkiye’nin artık yalnızca Japon eserlerinin bir alıcısı değil, birebir vakitte Japonya’nın global kıymet zincirlerinde stratejik bir halka, bir üretim ve dağıtım merkezi olma potansiyeli taşıdığını ortaya koymaktadır.
