İnsanlar olarak en büyük evrimsel avantajlarımızdan biri de dişlerimiz. Azıdişlerimiz, köpekdişlerimiz ve kesicidişlerimizden oluşan bu kombinasyon, öteki pek çok hayvanın bilakis çeşitli ve hepçil biçimde beslenmemize yardımcı oluyor. Bu durum, mevcut güç kaynağı menüsünü çarpıcı formda genişleterek besin seçeneklerimizi ve hayatta kalma talihimizi artırıyor. Lakin geçtiğimiz hafta Science bülteninde yayımlanan bir çalışmaya nazaran dişlerimiz, erken devir hominin atalarımızın çiğneyebildiklerinden daha fazlasını ısırmak istedikleri için evrimleşmiş olabilir.
Popular Science Türkçe’de yer aldığı üzere Dartmouth College üniversitesinde çalışan bilim insanlarının öncülüğündeki bir araştırma kadrosundan gelen bulgular, insan fosil kayıtlarında davranışsal güdüm olarak bilinen şeyin bilinen birinci örneğini sunuyor; yani bir çeşitte, o çeşidin hayatta kalması için yararlı olan rutinlerin tıp fizyolojisi talepleri karşılayacak biçimde evrimleşmeden evvel gelişme eğilimi.
Makalenin baş muharriri ve antropolog Luke Fannin, “Davranış kelam konusu olduğunda homininlerin oldukça esnek olduğunu ve bunun onlara avantaj sağladığını kesin olarak söyleyebiliyoruz” diyor.
ERKEN DEVİR İNSAN DAVRANIŞININ KENDİNE HAS EVRİMİ VAR
Fannin ve meslektaşları, vardıkları sonuçlara çeşitli hominin ve primat tipinin birden fazla fosil diş grubunu inceleyerek ulaşmış. 3,9 ila 2,9 milyon yıl öncesinden Australopithecus afarensis isimli uzak akrabalarımızdan biriyle işe koyulmuşlar. Araştırmacılar bu cinsin graminoid düzeylerine; yani ot ve saz yemekten kalan karbon ve oksijen izotoplarına özel bir ilgi duymuş. Ayrıyeten, A. afarensis ile tıpkı periyotta yaşayan ve jenerasyonu tükenmiş olan iki primat çeşidinin fosil dişlerini de incelemişler. Bunlar, teropit ismini taşıyan ve babunlara benzeyen dev karasal maymunların yanısıra kolobinler olarak bilinen, daha küçük boyutlu hepçil maymunlarmış.
Araştırma ekibi A. afarensis‘in, teropitlerin ve kolobinlerin başlangıçta böcekler, meyveler ve çiçekler tarafından varlıklı bir beslenme formunu tercih etseler de 3,4 ila 4,8 milyon yıl evvel daha sert, graminoid istikametinden baskın sazlık ve otlara kaymaya başladıklarını keşfetmiş. Ama bu değişen paletler, kelam konusu cinslerin diş ve sindirim sistemleri bu yeşillikler için uygun hale gelmeden en az 700.000 yıl evvel ortaya çıkmış.
Ardından ise hominin dişleri, 2,3 milyon yıl kadar sonra kıymetli derecede ufak ölçülerde oksijen ve karbon izotopları sergilemeye başlamış. Araştırmacılara nazaran bu durum, insanların o periyottaki ceddinin (Homo rudolfensis) oksijenden mahrum sular sebebiyle ot alımını azalttığını gösteriyor. Bilim insanları bu mevzuda üç mümkün kuram sunuyorlar. Senaryolardan birinde, H. rudolfensis sırf başka primatlar ve Afrika’daki hayvanlardan çok daha fazla su içiyor. Bir öbür hipotez ise günümüzdeki hipopotamlara benzeri bir davranış benimseyip günlerini suyun içinde ve gece beslenerek geçiriyor oldukları. Fakat erken devirdeki insan davranışıyla en dengeli açıklama, homininlerin yumrukökler ve soğanlar üzere yer altında bulunan, karbonhidrat bakımından güçlü bitki kesimlerini toplamaya başlamaları.
Bu son argüman, fizikî boyutu ve sayıları süratle büyüyen bir çeşitle uyumluluk gösteriyor. Güç bakımından güçlü bitkiler her yerdeydi, av üzere karşı koymuyorlardı ve çok daha besleyicilerdi. Tarihin bu noktasında antik beşerler, yer altındaki bitkileri aramayı çok daha kolaylaştıran taş aletler yapmaya da başlamışlardı.
Yer altındaki besinlere yanlışsız gerçekleşen bu geçişin, evrimimizdeki bir işaret noktası olduğunu öne sürüyoruz” diyor Fannin. “Çok yıllık bitkilerden oluşan bir karbonhidrat bolluğu meydana getirmişlerdi; cetlerimiz yılın rastgele bir vaktinde onlara erişip kendilerini ve öbür şahısları besleyebiliyordu.
Çalışmanın kıdemli müellifi Nathaniel Dominy’e nazaran antropolojide karşılık bekleyen “yakıcı sorulardan” biri de “Homininler, başka primatların yapmadığı neyi farklı yaptı?” sorusu.
“Bu çalışma, ot dokularından faydalanma kabiliyetinin kapalı sosumuz olabileceğini gösteriyor” diyor.
