NATO’nun eski Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, misyonda geçirdiği on yılı anlattığı yeni kitabında Türkiye ile yaşanan gergin devirleri ve müzakerelerin perde ardını paylaştı.
“On My Watch: Leading NATO in a Time of War” isimli kitapta Stoltenberg, Rus uçağının düşürülmesi, Suriye operasyonları, NATO’nun genişleme süreci ve Batı içindeki Türkiye tartışmaları üzere kritik başlıklarda yaşanan görüş ayrılıklarını aktardı.
2015’TEKİ RUS UÇAĞI KRİZİ
Kitapta, Türkiye’nin Kasım 2015’te hava alanını ihlal eden bir Rus savaş uçağını düşürmesinin akabinde NATO içinde önemli görüş ayrılıkları yaşandığı belirtildi.
Stoltenberg, “Türkiye’nin toprak bütünlüğünü destekleyen bir açıklama yaptım ancak tüm müttefikler birebir fikirde değildi” diyerek devrin atmosferini şöyle anlattı:
“Doğu Avrupa ülkeleri Ankara’ya şartsız takviye isterken, Fransa ve İtalya açık takviye vermeye karşı çıktı. Almanya ise olayı ‘17 saniyelik ihlal için savaş riskine girmemek’ gerektiği biçiminde yorumladı.”
Bu olayın akabinde Rusya’nın S-400 hava savunma sistemlerini Suriye’ye konuşlandırdığı ve ilgilerin süratle gerildiği hatırlatıldı.
ERDOĞAN’LA “ZOR LAKİN DOĞRUDAN” DİYALOG
Stoltenberg kitabında, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı “bilgili, kararlı ve evraklarına hâkim bir lider” olarak tanımlıyor; lakin vakit zaman müzakerelerde “en güçlü muhataplardan biri” olduğunu belirtiyor:
“Erdoğan toplantılara iPad’le gelir, sayılar ve görüntülerle görüşlerini savunurdu. Onunla irtibat kurmak kolaydı lakin ikna etmek hiç kolay değildi.”
Stoltenberg, bilhassa Türkiye’nin 2019’daki Suriye operasyonu sırasında NATO içindeki tansiyonun yükseldiğini anlatıyor.
Erdoğan’ın, Batı’nın YPG ile işbirliğini eleştirerek kendisine şu sözlerle karşılık verdiğini aktarıyor:
“Bir terör örgütünü öbür bir terör örgütüyle yenemezsiniz. Afganistan’da birebir yanılgıyı yaptınız; sonunda Taliban ve El Düstur çıktı.”
“BANA MISIR SEVİP SEVMEDİĞİMİ SORDU”
Kitapta yer alan bir anekdotta Stoltenberg, Ankara’daki bir görüşme sırasında Erdoğan’ın sohbeti ansızın değiştirdiğini anlatıyor:
“Birden bana mısır sevip sevmediğimi sordu. Kısa müddet sonra masaya tepsiler dolusu köz mısır geldi. Hepimiz elimizle yedik. Akabinde kestane ikram edildi. Erdoğan gülümseyerek ‘Protokolle Taliban ortasındaki farkı biliyor musun?’ dedi. Ben ‘Hayır’ deyince, ‘Taliban’la müzakere edilebilir’ diye yanıtladı.”
SURİYE OPERASYONU
Stoltenberg, ABD Başkanı Donald Trump’ın 2019’da Amerikan askerlerini Suriye’den çekme kararının Avrupalı müttefikleri kızdırdığını, bunun da NATO içinde yeni bir kırılma yarattığını belirtiyor.
Trump’ın bu periyotta, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un “NATO beyin vefatı geçirdi” kelamlarına öfkelendiğini aktaran Stoltenberg, Trump’ın “Asıl sorun Fransa, Türkiye değil” dediğini yazıyor.
Kitapta Macron ile Erdoğan ortasındaki karşılıklı sert açıklamaların da NATO’nun dayanışma ruhunu zorlayan ögelerden biri olduğu belirtiliyor:
“Macron, Erdoğan’ı eleştirerek laik cumhuriyetin savunucusu olarak öne çıkmak istiyordu. Erdoğan ise bu çatışmayı, İslam dünyasının lideri imajını pekiştirmek için kullandı.”
İSVEÇ VE FİNLANDİYA KRİZİ
Stoltenberg, Türkiye’nin İsveç ve Finlandiya’nın NATO üyeliğini bloke ettiği 2022 krizini “sabır sınavı” olarak nitelendiriyor.
Başlangıçta Ankara’nın üyeliğe sıcak baktığını, lakin terör örgütleri PKK, YPG ve FETÖ hususlarında adımlar atılmadığı gerekçesiyle vetonun geldiğini yazıyor.
Stoltenberg, Erdoğan’la yaptığı son görüşmeyi şöyle anlatıyor:
“Yorgun yahut aç olduğu için masadan kalkmasın diye ‘Bir şey ister misiniz? Kahve, sandviç?’ diye sordum. Gülümseyerek ‘Ben o kadar ucuz değilim’ dedi.”
Sonunda metne, İsveç ve Finlandiya’nın “Türkiye’nin ulusal güvenliğine tehdit oluşturan örgütlere takviye vermeyeceği” ibaresi eklendi.
Stoltenberg, “Erdoğan metni üç sefer okudu, sonra başını kaldırıp ‘Tamam’ dedi. O an salondan alkış yükseldi” tabirlerini kullandı.
“ZOR MÜTTEFİK, VAZGEÇİLMEZ ORTAK”
Stoltenberg kitabının sonunda Türkiye’yi “zor bir müttefik ancak NATO için vazgeçilmez bir ülke” olarak tanımlıyor:
“Erdoğan’la çalışmak her vakit kolay değildi. Lakin Türkiye’siz bir NATO, eksik bir NATO olurdu.”
