Fizikçiler, gizemli “hayalet parçacıkların” keşfi karşısında yıllardır şaşkınlık içinde.
Elektrik yükü olmayan bu nötr atom altı parçacıkların bilimsel ismi “nötrinolar”. Elektrik yahut manyetik kuvvetlerle yakalanamayan bu parçacıklar, fizikî hususların içinden rahatça geçebiliyor. Parçacık fizikçileri Çin’in zirvelerindeki fütüristik bir yeraltı gözlemevindeki yeni sıvı kubbe sayesinde bu güç yakalanan parçacıkları gözlemleyerek bilinmeyen bilimsel sırları ortaya çıkarmayı umuyor.
Independent Türkçe’nin aktardığına nazaran küre, sıvı sintilatör diye bilinen 20 bin tonluk bir maddeyi barındırırken, nötrinolar yakındaki iki nükleer santral aracılığıyla daima yer altından besleniyor. İnce bir akrilik katmanla kaplı global yapının tamamıysa 45 bin ton saf suyla dolu gözetici bir silindir içinde duruyor.
Nötrinolar sintilatördeki protonlarla çarpışınca, günde yaklaşık 50 adet olmak üzere, çok küçük ancak kaydedilebilir flaşlar yayıyor. Dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları, nötrinoları uzaktan izliyor, ölçüyor ve kütlelerine nazaran sıralıyor.
Dünya çapında 700 fizikçiyle işbirliği yapan Çin Bilimler Akademisi’nden Wang Yifang, The Times’a şöyle diyor:
Nötrino kütlesinin hiyerarşisini öğreneceğiz ve bu sayede parçacık fiziği, nötrinolar ve kozmoloji için bir model oluşturabiliriz.
Nötrinolar, süpernova patlamalarının yıldız füzyonları tarafından üretilebildikleri için kozmostaki en bol parçacıklar. Wang, atom altı parçacıklar üzerine yapılan bu araştırmanın “evreni anlamamıza” katkı sağlayabileceğini söylüyor.
Bilim insanı günde 50 adet olmak üzere 100 bin flaş üretmenin ve istatistiksel açıdan manalı okumalar elde etmenin yalnızca 6 yıl süreceğini düşünüyor.
Nötrinolar birinci kere 1930’da Avusturyalı fizikçi Wolfgang Pauli tarafından öngörülmüştü. Pauli, elektrik yükü yahut kütlesi olmayan ve husustan serbestçe geçebilen bir parçacığın var olabileceği teorisini ortaya atmıştı. Araştırmaya nazaran, bir saniyede yaklaşık 100 trilyon nötrino bedenimizden geçiyor. Bu keşif üzerine Pauli, “Korkunç bir şey yaptım. Saptanamayan bir parçacık olduğunu varsaydım” demişti.
Fizikçi, kimsenin bir nötrino yakalayamayacağına dair bir kasa şampanya üzerine bahse girmişti. Fakat çeyrek asır sonra bu bahsi kaybetti.
Artık elektron, müon ve tau isminde üç cins nötrino olduğunu ve her birinin başkasına dönüşebildiğini biliyoruz. Bilim insanları bunları tahlil ederek neden “madde”nin “antimadde”den daha fazla olduğu üzere, bilimin en büyük gizemlerini çözmenin anahtarını bulabilir.
