Astronomlar, cihanda şimdiye dek sadece teorik olarak varlığı bilinen bir olguyu birinci sefer direkt gözlemlemeyi başardı. İki kara deliğin birbirinin etrafındaki dönüşü, yer ve uzay tabanlı teleskoplardan elde edilen radyo datalarıyla görüntülendi. Bu çığır açıcı keşif, karadelik çiftlerinin varlığını görsel olarak doğrulayan birinci delil niteliğinde.
İLK SEFER KARADELİK ÇİFTİ GÖRÜNTÜLENDİ
Donanımhaber’in aktardığına nazaran yaklaşık 5 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan bu iki karadelik, 12 yıllık bir yörüngede birbirlerinin etrafında dönüyor. Sistemdeki büyük karadelik, cihandaki en parlak gök cisimlerinden biri olan OJ 287 olarak isimlendiriliyor ve Güneş’in 18 milyar katı kütleye sahip. Daha küçük olan karadelik ise neredeyse ışık suratında parçacıklar püskürten bir jet üretiyor. Bu jetin istikameti vakitle değişiyor ve adeta salınan bir hortum ya da kuyruğunu sallayan bir köpek üzere davranıyor. Küçük kara deliğin kütlesinin de Güneş’in 150 milyon katı olduğu belirtiliyor.
Daha küçük olan karadelik, her yörünge döngüsünde büyük kara deliğin birikim diskine çarpıyor. Araştırmacılar, kara deliğin bu toz ve gaz bulutunun içinden her geçişinde yaklaşık 16 Güneş kütlesi kadar maddeyi çekip aldığını iddia ediyor.
Araştırmanın başyazarı ve Finlandiya’daki Turku Üniversitesi’nden astronom Mauri Valtonen, “İlk kere iki kara deliğin birbirinin etrafında döndüğüne dair bir imaj elde ettik. İmajda, karadelikler yaydıkları ağır parçacık jetleriyle tespit ediliyor. karadeliklerin kendisi büsbütün siyah lakin bu parçacık jetleri yahut deliği çevreleyen parlayan gaz sayesinde tespit edilebiliyorlar” açıklamasında bulundu.
karadelikler, dev yıldızların çökmesiyle oluşuyor ve vakitle gaz, toz, yıldızlar ve hatta öbür karadelikleri yutarak büyüyor. Bu süreçte ortaya çıkan sürtünme, kara deliğin etrafındaki maddeyi ısıtarak teleskoplarla gözlemlenebilen parlak bir ışınım oluşturuyor. Bu cins yapılara etkin galaktik çekirdekler (AGN) deniyor. AGN’lerin en çok biçimi olan kuasarlar, Güneş’ten milyarlarca kat büyük kütlelere sahip harika kütleli karadeliklerdir ve trilyonlarca kat daha parlak ışık patlamaları yayarlar. Şayet bu jetler Dünya’ya yanlışsız yönelmişse, bu cins cisimler blazar olarak isimlendirilir. OJ 287 de bir blazar pozisyonunda.
Daha evvel Samanyolu’nun merkezindeki karadelik ile Messier 87 galaksisindeki dev karadelik görüntülenmişti. Ayrıyeten, kütleçekim dalgaları sayesinde karadelik çiftlerinin birleşmelerine ilişkin dolaylı ispatlar elde edilmişti. Lakin OJ287 sisteminin uzun müddettir ikili karadelik içerdiği düşünülmesine karşın teleskoplar bu iki cismi birbirinden ayırt edecek çözünürlüğe sahip değildi.
OJ 287’nin müşahedeleri, karadeliklerin varlığının dahi bilinmediği vakitlere kadar uzanıyor. 19. yüzyıl sonlarında astronomlar, sistemin periyodik olarak parlaklaşıp sönmesinin nedenini açıklayamamıştı. 1980’lerde yapılan tahlillerde, bu değişimin iki kara deliğin birbirinin etrafında dönmesinden kaynaklandığı fikri öne sürülmüştü.
Son olarak araştırmacılar, Rusya’nın 2011–2019 yılları ortasında faaliyet gösteren RadyoAstron (Spektr-R) uydusunun datalarını kullanarak karadelik çiftini ayırt etmeyi başardı. Elde edilen radyo imgelerinde, karadeliklerin her birine ilişkin iki başka jetin pozisyonu, daha evvel yapılan teorik hesaplamalarla birebir örtüştü. Bu da sistemin nitekim bir karadelik çifti olabileceğine güçlü bir delil sağladı.
Yine de bilim insanları temkinli davranıyor. İmajdaki iki jetin kısmen üst üste binme mümkünlüğü bulunduğundan, tek bir kara deliğin karmaşık bir jet yapısı oluşturmuş olabileceği ihtimali büsbütün elenmiş değil.
