Gökbilimciler, Edward Hubble varlığını doğruladıktan bir asır sonra bile Andromeda galaksisiyle ilgili yeni detaylar öğreniyor. Bu bilgiler kozmik mahallemizi ve daha geniş kozmosu daha uygun anlamamıza yardımcı oluyor. NASA bu haftanın başlarında, Samanyolu galaksisinin bu sarmal ikizinin ayrıntılı son imgelerinin yanında güç dalga uzunluklarının semavi bir seslendirmesini de yayınladı.
Popular Science Türkçe’nin aktardığına nazaran Samanyolu galaksisinin dışarıdan çekilmiş bir imajını elde etmek, gezegenin tamamını art bahçenizden incelemeye çalışmaya benziyor; yani insanlığın mevcut müşahede noktasından bunu yapmak imkansız. Gökbilimciler için en âlâ seçenek, en yakını Messier 31 olan civardaki benzeri sarmal galaksileri seyretmek. Andromeda olarak da bilinen Samanyolu galaksisinin en yakındaki komşusu yaklaşık 2,5 milyon ışık uzaklıkta ve spiral galaksilerin vakitle nasıl oluşup evrimleştiğini incelemek istikametinden mükemmel bir fırsat sunuyor. Kendisi ayrıyeten gökbilimci Vera Rubin’in öncülüğündeki bir araştırma grubunun, günümüzde “karanlık madde” olarak bilinen olağandışı maddeyi 1960’larda birinci sefer keşfettiği yer.
Andromeda’ya atılan bu en yeni bakışlar, dünyanın en güçlü teleskoplarından meydana gelen memleketler arası bir teleskop dizisiyle toplanmış. Bunların içerisinde Chandra X-ışını Rasathanesi, ESA’nın XMM-Newton teleskobu ve hatta bir çift astrofotoğrafçıdan gelen optik bilgiler de var. Bu çeşitli tipteki ışık; görünür, kızılötesi, radyo ve morötesi dalga uzunluklarına uzanıyor. Bunlar katmanlandığında, kendimizinkini andıran canlı ve faal bir galaksiyi tasvir ediyorlar; üstelik bu bilgi halihazırda Andromeda’nın devam eden hayat hikayesini inceleyen uzmanlara yardımcı oluyor.
“Örneğin Chandra’nın X-ışınları, M31’in merkezindeki süperkütleli kara delik etrafında yer alan yüksek güçlü radyasyonu ve galaksi boyunca dağılmış öbür pek çok ufak, kompakt ve ağır cismi ortaya çıkarıyor” açıklamasında bulunuyor NASA yaptığı duyuruda.
Gökbilimciler Andromeda’nın gücünün sanal suretlerini incelemekle kısıtlı değiller, onları ses yoluyla da değerlendirebiliyorlar. NASA araştırmacıları bu manzaralara ek olarak, galaksinin data setlerini her bir dalga uzunluğunu ayırıp, döndürüp, frekans sırasına nazaran birbirinin üzerine yerleştirerek seslendirme halinde de derlemişler. Üstten alta bu durum ışınları, morötesi, optik, kızılötesi ve son olarak radyo dalga dalgaları manasına geliyor. Sonrasında ise bunlara karşılık gelen bir dizi not atanmış; parlaklık sesi gösterirken, tayf pozisyonu da ses tonunu belirliyor. Ortaya çıkan sonuç, uzay teleskopları Andromeda’nın 152.000 ışık yıllık çapını arşınlarken meydana gelen düş üzere bir ton korosu.
Samanyolu’nun komşusundan öğrenilecek daha hâlâ bir sürü şey var. Öğreneceğimiz şeyler, nihayetinde bizi birinci Rubin’in tespit ettiği karanlık maddeyi anlamaya da götürebilir. En azından NASA, 2027 yılında faaliyete girmesi beklenen Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu ile bunu başarmayı umuyor.
