Avrupa Birliği’nin (AB) yeni savunma teşebbüsü olan Security Action for Europe (SAFE) programına Türkiye’nin iştirak talebi, Brüksel’de siyasi bir krize dönüştü.
Türkiye’nin müracaatına, Güney Kıbrıs Rum İdaresi (GKRY) ve Yunanistan’dan gelen sert itirazlar, AB içinde ‘üyelik vetosu’ tartışmasını yine alevlendirdi.
Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) lideri Nikos Christodoulides, perşembe günü Brüksel’de düzenlenen Avrupa Konseyi toplantısı öncesi yaptığı açıklamada şu tabirlere yer verdi:
Üye olmayan ülkelerin, SAFE finansman aracına iştirakine karşı olan tavrımızın kabul edilmesinden mutluyum. Toprak işgalini sürdüren yahut üye devletlerden birinin güvenliğini tehdit eden hiçbir üçüncü ülke, hiçbir şartta AB’nin savunma ya da güvenlikle ilgili mali araçlarına katılamaz ya da bunlardan yararlanamaz.
GKRY Savunma Bakanı Vasilis Palmas, AB Dış Alakalar Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ve Avrupa Savunma Komiseri Andrius Kubilius ile yaptığı görüşmede, Türkiye’nin programa dahil edilmesine yönelik itirazlarını şu sözlerle lisana getirdi:
SAFE aracına ait görüşlerimizi net biçimde ilettik ve Türkiye’nin programa dahil edilmesine yönelik teşebbüslerden duyduğumuz kaygıyı paylaştık.
GKRY Savunma Bakanı Vasilis Palmas
YUNANİSTAN’DAN VETO TEHDİDİ
GKRY’nin açıklaması, Yunanistan Dışişleri Bakanlığı’nın Ankara’ya yönelik ‘casus belli’ ihtarını yinelemesinin akabinde geldi.
Latince kökenli bir terim olan ve ‘savaş nedeni’ manasına gelen ‘casus belli’, bir devletin, öbür bir devlete karşı askeri harekât başlatmak için öne sürdüğü gerekçeyi söz etmekte.
Yunanistan, Türkiye’nin 1995 yılında TBMM’de aldığı, “Ege Denizi’nde karasularının 12 mile çıkarılması savaş nedeni sayılır” kararının iptal edilmemesi halinde, Türkiye’nin SAFE’ye iştirakini veto edeceğini açıkladı.
Bakanlık Sözcüsü Lana Zochiou, şu ifadeyi kullandı:
Casus belirli kararı yürürlükte kaldığı sürece, Yunanistan, Türkiye’nin SAFE programına iştirakini kabul etmeyecektir. Bu kararın kaldırılması, müzakerelerin başlaması için ön şarttır.
TÜRKİYE’NİN BAŞVURUSU VE NATO DESTEĞİ
Türkiye, geçtiğimiz ay SAFE programına katılmak için resmî başvurusunu yapmıştı.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Türkiye’nin iştirakini teşvik ettiğini belirterek, AB–Türkiye iş birliğinin NATO’nun genel savunma kapasitesini güçlendireceğini vurguladı.
Yunan gazetesi Kathimerini ise geçtiğimiz hafta yayımladığı haberde, Almanya’nın Yunanistan’a Türkiye’nin SAFE programına iştirakine yönelik itirazlarını geri çekmesi davetinde bulunduğunu yazmıştı.
AB üyesi 27 ülkenin 23’ü tıpkı vakitte NATO üyesi.
GÜNEY KIBRIS’A 1 MİLYAR AVRONUN ÜZERİNDE FON
Kıbrıs, SAFE programı kapsamında 1 milyar avronun üzerinde askeri finansman elde etti.
Katılımcı ülkelerin, silahlanma planlarını 30 Kasım’a kadar AB’ye sunmaları gerekiyor ve harcamalar beş yıllık bir periyoda yayılacak.
Toplamda 19 AB üyesi ülke, Avrupa Komisyonu’nun bu yıl açıkladığı 150 milyar avroluk fondan yararlanacak.
SAFE PROGRAMI NEDİR?
SAFE Programı (Security Action for Europe), Avrupa Birliği’nin 2025 yılında başlattığı, toplam 150 milyar avro bütçeli bir ‘savunma ve güvenlik yatırım programı’dır. Programın temel hedefi, Avrupa’nın savunma endüstrisini güçlendirmek, kıtanın stratejik özerkliğini artırmak ve AB üyesi ülkeler ortasında savunma alanında daha bütünleşmiş bir yapı oluşturmaktır.
SAFE, Avrupa Birliği’nin bugüne kadar geliştirdiği en kapsamlı savunma finansman sistemlerinden biridir. Program, hem askeri üretim kapasitesinin artırılmasını, hem de ortak savunma projelerinin fonlanmasını amaçlar. Bu kapsamda, üye devletlerin savunma endüstrilerine yönelik yatırımlara düşük faizli krediler, hibeler ve ortak Ar-Ge takviyesi sağlanır. Programın en değerli maksatlarından biri, Avrupa’nın silah, mühimmat, radar, füze, siber güvenlik ve uzay teknolojisi üzere alanlarda dışa bağımlılığını azaltmak ve kriz anlarında kendi kaynaklarıyla savunma refleksi geliştirebilen bir Avrupa inşa etmektir.
SAFE Programı, birebir vakitte Avrupa’nın NATO’ya bağımlılığını azaltmayı hedefleyen ‘stratejik özerklik’ vizyonunun ekonomik ayağını oluşturur. Bu tarafıyla yalnızca bir savunma fonu değil, birebir vakitte Avrupa’nın kendi savunma kimliğini inşa etme teşebbüsüdür. Program, askeri endüstrinin özel bölüm ayağını da içerecek formda, Avrupa genelinde binlerce şirketi kapsayan bir yatırım ekosistemi yaratmayı emeller.
KİMLER KATILABİLİR?
SAFE Programı; AB üyesi tüm ülkeler, Avrupa Ekonomik Alanı üyeleri (İzlanda, Lihtenştayn, Norveç, İsviçre), Ukrayna ve AB ile savunma iş birliği mutabakatı bulunan 6 ülke (Arnavutluk, Japonya, Moldova, Kuzey Makedonya, Güney Kore, Birleşik Krallık) için açıktır.
Türkiye, teorik olarak Birleşik Krallık modeline emsal bir çerçeveyle programa dahil olabilir; lakin bu tüm AB üye devletlerinin oybirliğiyle onayını gerektiriyor.
