Son birkaç yazımızda yapay zekâ ile ilgili temel bahislerden hayli özet formda bahsettik.
Bu yazıda bana en çok sorulan sorulardan birinden bahsetmek istiyorum: “Bizi nasıl bir gelecek bekliyor?”.
Bu soruyu kısa, orta ve uzun vadede gördüğüm riskler ve fırsatlarla cevaplamak istiyorum. Şimdilik yalnızca yapay zekâya odaklanacağız, lakin bilin ki geleceğimizi etkileyecek çok değerli öteki teknolojik gelişmeler var – onlardan da öteki yazılarda bahsedeceğim.
Elbette gelecekle ilgili öngörü yapmak çok güç, yani burada yazılanlara kuşkuyla bakmanızı ve sorgulamanızı tavsiye ediyorum. Lakin bilin ki yazdıklarım hayal gücümün eserleri değil, kimi net trendlerin tahlili ve uzmanların yorumlarının harmanlanmasıyla ortaya çıkan dataya dayalı varsayımlar.
KISA VADE (5-10 YIL)
Birinci trend: Yapay zekâ gitgide daha zeki hale gelecek.
Bu neredeyse kesin üzere. Bütün değerli yapay zekâ şirketleri altını çize çize ürettikleri modellerin daha zeki olacağını söylüyorlar.
Ve şu ana kadar dedikleri daima gerçek çıktı, yani yapay zekâ modelleri sistemli olarak daha zeki hale geldi.
Hatta en son çıkan OpenAI ve Google’a ilişkin modeller matematik olimpiyatlarında altın madalya kazanabilecek seviyeye geldiler.
İkinci trend: Bu sistemler otonom bir formda verilen misyonları kendi kendilerine yapmaya da başladılar ve bu artarak devam edecek. Bu şu demek, yalnızca soru cevaplayan bir sistem olmaktan çıkıp proaktif olarak verilen işleri takip eden ve bitiren bir sisteme de dönüşecekler.
Üçüncü trend: Yapay zekâ sistemleri gitgide daha uygun duyuyor, daha güzel (ve gerçekçi) konuşuyor, daha yeterli görüyor. Yani yalnızca yazışmak zorunda değilsiniz, kederinizi konuşarak yahut göstererek de anlatabilirsiniz.
Ve dördüncü trend: Yapay zekâ sistemleri yalnızca soru çözmekle kalmıyor, gitgide daha gerçekçi fotoğraf çiziyor, görüntü üretiyor, müzik üretiyor vb. Yani artık hayal ettiğimiz her şeyi yalnızca istediğimizi tarifleyerek üretebileceğimiz bir dünyadayız.
Bu trendler, yani yapay zekâ modellerinin daha da zeki hale gelmesi, kendi kendilerine iş bitirebilmeleri, görme, duyma, konuşma üzere yetkinliklerinin artması ve fotoğraf, görüntü, müzik üretme üzere yeteneklerin artması bizlere büyük fırsatları ve riskleri birebir anda getiriyor. Kısıtlı bir alanımız olduğu için yalnızca birtakım temel fırsatlardan ve risklerden bahsedeceğim fakat bu listelerin çok daha geniş olduğunu bilmemizde yarar var.
FIRSATLAR
- Artık cep telefonumuzda çok âlâ matematikçi, çok yeterli kimyager, çok yeterli tarihçi, çok âlâ doktor ve başka bir çok alanda “çok iyi” bir teknoloji taşıyacağız. Yani uygun uzmanlığa, derin bilgiye erişimin maliyeti neredeyse sıfırlanacak.
- Bu sistemlerin kendi kendilerine iş bitirebilmeleri en tembelimizi bile verimli hale getirebilecek. Tek yapmamız gereken “şunu şunu yap” demek, gerisini yapay zekâ halledecek.
- Her çocuğun çok ucuz maliyetle şahsileştirilmiş bir “yapay öğretmene” erişimi olacak. Her çocuk çok daha âlâ eğitimli, bilgili ve kültürlü yetişebilecek.
- Bugün bile bizi yargılamayan, bizi gitgide daha güzel tanıyan yapay zekâ sistemleri ile tarihi, ideolojiyi, astronomiyi, kuantum fiziğini ve istediğimiz rastgele öbür bir mevzuyu derinlemesine tartışabiliyoruz yahut onlardan bir misyonu tamamlamalarını isteyebiliyoruz. Bu gitgide “en yakın dostum ve yardımcım” teknolojisine yanlışsız dönüşecek.
RİSKLER
- Yapay zekâ sistemleri gitgide daha zeki ve hakikat bilgi verir hale gelse de hâlâ kusurlar yapabilliyor. Bu kusurlar birtakım trajik durumlara sebep olabilecek (örneğin yanlış tedavi önerisi, yanlış yatırım yönlendirmesi vb.).
- Telefonu açtınız, birkaç söz söylediniz, sesiniz kaydedildi, kopyalandı ve en yakınlarınız otomatik olarak sizin sesinizle aranıp “Çok acil vereceğim IBAN’a şu kadar para yolla” dendi. Bu ve gibisi bir çok dolandırıcılık aktivitesini gitgide daha fazla duyacağız.
- “Bakın şu şu kişi kimlerle birlikteee” diye yapay zekâyla üretilmiş fotoğraflar ve görüntüler servis edildi ve toplumun algılarıyla oynandı. Ülkemizde hiçbir siyasetçinin bu türlü şeyler yapmayacağından eminim!
- Bazı mesleklerin büsbütün ortadan kaybolma riski var. Örneğin bu satırları ben tane tane ellerimle yazıyorum. Lakin muhtemelen ileride bu türlü yazı yazanlara eski bir zanaati icra eden nakkaş muamelesi yapacağız.
- Orta vade (10-30 yıl) Yapay zekânın gitgide zekileşmesi sonucu muhtemelen ASI’a (artificial super-intelligence), yani keşifler yapabilen, bir manada Einstein üzere bilimin hudutlarını genişletebilen yapay zekâ sistemlerine ulaşacağız (bazı iddialara nazaran 10 yıl içinde).
- Ve bunun insanlık için inanılmaz sonuçları olacak… Zira gerçek Einstein’ın tersine, bu dijital Einstein’lardan milyonlarcasını birebir anda oluşturup birçok sorunu çözmeleri için görevlendirme talihimiz olacak.
FIRSATLAR
- İnsanlık, muhtemelen daima yeni akıl almaz icatlarla tanışacak. Tıpkı Newton, Einstein üzere isimlerin vaktinde yapabildiği üzere kozmosun sırlarını bulma konusunda büyük aralar kaydedeceğiz.
- Keşfedilen yeni tedavilerle ve ilaçlarla, bugünlerimizi meşgul eden birçok hastalık tarihe karışacak. İnsan ömrü uzayacak.
- Herkesle, her şeyle ve her lisanda kolaylıkla bağlantı kurabileceğiz.
- Bir formda yapay zekâyla “birleşeceğiz”, fikir süratimiz yapay zekâ suratına yaklaşacak.
RİSKLER
- Daha evvel hiç karşılaşmadığımız çeşitten silahlar ve hastalıklar üretilebilir hale gelecek.
- ASI’a sahip olan şirket(ler) ya da ülke(ler) diledikleri rakipleri kolay kolay yok edebilecek güce sahip olacaklar.
- Uzun vade (30+ yıl) Bu vadede iki senaryo olabilir. Biraz bilim kurgu üzere gözükmesi riskini de göze alarak çok kısa yazacağım.
CENNET
Tüm işlerin yapay zekâ (ve robotlar) tarafından yapıldığı, hastalıkların, hatta yaşlanmanın ortadan kalktığı, herkesin bolluk içinde yaşadığı, kusursuz bir hayat.
Yapay zekâ ile ilgili tüm riskler elimine edilmiş; bu yeni varlıkla ortamızda ahenk var, anlayış var, işbirliği var. Prof. Geoffrey Hinton’un umduğu üzere; (süper) yapay zekâ biz insanlara bir anne şefkatiyle yaklaşıyor ve güzel, memnun olmamızı istiyor. Ve biz de sahiden memnunuz.
CEHENNEM
Ya insanların yapay zekâyı berbat maksatları için kullanması sonucu ya da şuur kazanmış üstün yapay zekânın “insanları emekli etme vakti geldi” demesi sonucu insanlığı bekleyen çok sıkıntı günler.
Teknolojinin bu derece ileri gitmesinin imkânsız olduğunu düşünenlere bir hatırlatma yapmak isterim: insanlık bugün atomun için açıp bakabiliyor, uzaya çıkıp el sallayabiliyor yeni canlılar tasarlayabiliyor, ve cansız bir makineyle (cep telefonu) konuşup ondan akıl alabiliyor (yapay zekâ uygulaması). Bunlar da 100 yıl evvel “imkânsız”dı.
‘AKILLI PARA TEKNOLOJİLERİ’: FİNANSIN GELECEĞİ CEBİMİZDE
Deri cüzdanlarımızın ve içindeki nakit paranın yavaş yavaş birer anıya dönüştüğü günlerdeyiz. Yakın bir gelecekte “para”dan bahsettiğimizde aklımıza, fizikî bir obje değil, akıllı telefonumuzdaki bir uygulama gelecek. Finans dünyası, “Akıllı Para Teknolojileri” ismini verebileceğimiz esaslı bir ihtilalin eşiğinde. Bu dönüşümün iki ana motoru var: dijital paralar ve yapay zekâ. Merkez bankalarının kendi dijital para ünitelerini, yani bir nevi “dijital lira”ları sirkülasyona sokma hazırlıkları sürat kazandı. Fizikî bir karşılığı olmayan bu paraları, internet tabanlı ve elektronik ortamda bulunan varlıklar üzere düşünebiliriz. Bu durum, para transferlerini saniyeler içinde ve çok daha düşük maliyetlerle gerçekleştirmemizi sağlayabilir. Lakin bu yeni para formu, beraberinde yapay zekâ dayanaklı tahlilleri getirdiğinde asıl değişim başlıyor.
Yapay zekâ, finansal hayatımızı kökten değiştirecek bir potansiyele sahip. Harcamalarınızı tahlil edip size şahsileştirilmiş bütçe teklifleri sunan, yatırım yaparken risk tahlili yapan bir şahsî finans asistanı düşünün. Yahut bir mağazadan yalnızca yüzünüzü okutarak ödeme yapıp çıktığınız, kasasız ve kartsız bir alışveriş deneyimi… Bu üzere teknolojilerin yakın gelecekte hayatımıza girmesi beklenen.
Yapay zekâ algoritmaları, tıpkı vakitte finansal dolandırıcılıkları gerçek vakitli olarak tespit ederek bir nevi finansal kollayıcı melek misyonu üstleniyor. Olağandışı harcamaları anında fark edip kuşkulu süreçleri engelleyebiliyor.
Bu teknolojik ilerleme, hayatlarımıza büyük kolaylıklar katacak potansiyele sahip. Lakin madalyonun bir de öbür yüzü var: mahremiyet. Attığımız her finansal adımın dijital bir iz bırakması, tüm harcamalarımızın ve para akışımızın merkezi bir otorite tarafından (ve o merkezi otoritenin sistemlerini gizlice ele geçirenler tarafından) izlenebilmesi ihtimalini de beraberinde getiriyor. Paranın bu yeni akıllı formu, hayatımızı kolaylaştıracak bir yardımcı mı, yoksa finansal özgürlüğümüzü kısıtlayacak bir kontrol aracı mı olacak?
Bu sorunun yanıtı, teknolojinin kendisinden çok, onu nasıl tasarlayıp düzenleyeceğimize bağlı olacak.
