Şam’dan gelen son açıklamalar, Esad periyodunda uzun yıllar ‘düşman’ olarak konumlanan Suriye ile İsrail arasında alışılmadık bir sürecin işlediğini gösteriyor.
Cihatçı Heyet Tahrir Şam (HTŞ) örgütünün denetimindeki Suriye Dışişleri Bakanlığı’ndan bir kaynak, Suudi Arabistan merkezli Al Arabiya‘ya yaptığı açıklamada, yıl sonuna kadar taraflar ortasında ‘ardışık muahedeler imzalanacağını’ öne sürdü.
Kaynağın altını çizdiği nokta dikkat cazipti: Bu mutabakatların birinci etapta askeriye ve güvenlik alanlarına odaklanacağı söz edildi.
Ürdün Dışişleri Bakanı Ayman Safadi (solda), Suriye Dışişleri Bakanı Esad el-Şibani, ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack (sağda), 16 Eylül 2025
BARIŞ MI, SÜREKSİZ ATEŞKES Mİ?
İsrail Stratejik İşler Bakanı Ron Dermer, Şam idaresinin Dışişleri Bakanı Esad el-Şibani ve Trump’ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Tom Barrack ortasında geçen haftalarda Londra’da gerçekleşen beş saatlik toplantı, bu sürecin ardında Washington’ın da etkin rol oynadığını gösteriyor.
Şam ise ABD’nin baskı uygulamadığını argüman ediyor. Fakat tarihi tecrübe, bölgedeki hiçbir ‘güvenlik anlaşmasının’ büyük güçlerin hesapları dışında şekillenmediğini hatırlatıyor.
Şam idaresinin temsilcisi Ahmed Şara, Arap basınına demecinde, mutabakatların ‘barış yahut normalleşme’ anlamına gelmeyeceğini öne sürdü.
Ancak bu telaffuz, ülkedeki iç savaşın akabinde, İsrail’in güneydeki askeri varlığını ve hava hücumlarını dengeleme uğraşının diplomatik kılıfı olarak da okunabilir.
Şara, muhtemel bir mutabakatın, Suriye’nin hava alanı ile toprak bütünlüğünü teminat altına alması gerektiğini, ayrıyeten BM kontrolüne tabi olacağını öne sürdü.
Uzmanlara nazaran Suriye, İsrail ataklarının durdurulmasını ve İsrail birliklerinin ülkenin güneyinden çekilmesini garanti altına alacak bir mutabakat arayışında. Lakin İsrail’in bu istikamette bir eğilimi yok.
İsrail’in, Suriye ile 1948’den bu yana süren savaş hali, 1974’teki ateşkesin ihlali, işgaller, bombardımanlar ve son olarak Şam’a 20 kilometre kadar yaklaşan operasyonları düşünüldüğünde, bugün masada konuşulan mutabakatların, “barış değil, süreksiz bir ateşkesin yeni şartları” olduğu görülüyor.
Bu da, bölgede dengelerin değişmekte olduğunu, lakin Suriye’nin gerçek gereksinimlerinin yeniden masada yer almadığını bir kere daha ortaya koyuyor.
İsrail askerleri Suriye’deki Hermon Dağı’nda
ESAD SONRASI ŞAM-TEL AVİV İLİŞKİLERİ
Suriye’de Beşar Esad rejimi Aralık 2024’te HTŞ tarafından yıkıldı. Bu olay, Tel Aviv ile Şam arasındaki statükoyu büsbütün değiştirdi.
Rejimin çöküşünden sonra İsrail, Suriye’ye yönelik hava taarruzlarını artırdı; Güney Suriye’de stratejik bölgelerde fiili denetim kurmaya başladı, bilhassa Golan Dorukları çevresinde ve hudut çizgisine yakın bölgelerde.
16 Temmuz 2025:
Şam’a yönelik büyük hava saldırısı
İsrail, Şam’daki askeri karargâhlar ve savunma bakanlığı binaları gibi hedeflere çok sayıda hava saldırısı düzenledi. Örneğin, Şam’da Emevi Meydanı yakınları ve Cumhurbaşkanlığı Sarayı etrafı vuruldu. En az 3 vefat, 34 yaralı bildirildi.
Bu akınlar İsrail’in, ‘Güney Suriye’de askerden arındırılmış bölge’ taleplerini ve rejimin savunma kapasitesini sonlandırma isteğini yansıtır nitelikteydi.
Şam idaresi ise bu taarruzlara direkt karşılık vermeyerek ‘diplomatik alanı koruma’ uğraşı içinde olduğuna dair işaretler verdi.
2025 Temmuz-Ağustos:
Güney Suriye’de çatışmalar ve diplomatik girişimler
Süveyda, Dara ve Rif Dimaşk bölgelerinde Temmuz 2025’ten itibaren Dürzi ve Bedevî kabileleri ile Şam idaresi ortasında şiddetli çatışmalar yaşandı. İsrail çeşitli hava taarruzlarıyla bu çatışmalara ‘Dürziler lehine’ müdahil oldu.
Aynı devirde Şam yönetiminin Dışişleri Bakanı Esad el-Şibani ile İsrailli yetkililer ortasında Londra ve Paris’te ‘güvenlik anlaşması’ teklifleri konuşuldu; bilhassa güney Suriye’de askerden arındırılmış bölgeler kurulması, İsrail’in hudut sınırına yakın bölgelerde asker bulundurmaması üzere koşullar masada yer aldı.
Eylül 2025:
Güvenlik muahedesi beklentisi ve yaptırımlar
Ahmed Şara, 17 Eylül 2025’te yaptığı açıklamada, görüşmelerin önümüzdeki günlerde güvenlik mutabakatlarıyla sonuçlanabileceğini ve kelam konusu mutabakatın, İsrail hava hücumlarının durması ve İsrail askerlerinin güney Suriye’den çekilmesi üzere somut güvenlik taleplerini içereceğini öne sürdü.
Aynı zamanda Dışişleri Bakanı Şibani Washington ziyaretini gerçekleştirerek, ABD yaptırımlarının hafifletilmesi konusunu gündeme getirdi. Lakin bu güne dek, kelamı edilen talepler konusunda rastgele bir ilerleme kaydedilemedi.
