Dünya’nın 4,5 milyar yıldır bilinen tek doğal uydusu Ay olsa da gökbilimciler, ‘yarı uydu’ (quasi-satellite) ismi verilen özel yörüngelere sahip küçük cisimlerin gezegenimize uzun vadeli eşlik edebildiğini söylüyor.
Uzmanlara nazaran bu cisimler, Dünya’nın etrafında dönmüyor; Güneş’in etrafında, Dünya’nın yörüngesiyle neredeyse senkron bir hatta ilerliyor. Gökyüzünde, Dünya’nın etrafında dolanıyormuş üzere görünmelerinin nedeni de bu eşzamanlı hareket.
KÜÇÜK VE KARARSIZ REFAKATÇİ
Pan-STARRS grubunun tespit ettiği 2025 PN7, çapı yaklaşık 19 metre olan küçük bir asteroit. Tahlillere nazaran yaklaşık 60 yıldır Dünya ile yarı uydu pozisyonunda ve yaklaşık 60 yıl daha bu biçimde kalması bekleniyor. Akabinde yörüngesini değiştirip uzaklaşabileceği söyleniyor.
Bilinen altı yarı uyduya katılan 2025 PN7, şimdiye kadarki en küçük ve ‘en az kararlı örneklerden biri’ olarak tanımlanıyor.
İLK ÖRNEKTEN BUGÜNE…
İlk yarı uydu keşfi 1991 VG ile 1991 yılında yapılmış; bu cisim, o dönem ‘dünya dışı bir sonda olabilir mi?’ tartışmalarına bile yol açmıştı.
Bugün ise bu tıp cisimlerin doğal oldukları biliniyor ve Dünya-Ay sisteminin Güneş etrafındaki seyahatine eşlik eden ikincil bir ‘asteroit kuşağı’ gibisi bir örnek oluşturdukları düşünülüyor.
Buna karşılık, daha uzun ömürlü bir yarı uydu olan Kamoʻoalewa’nın Dünya ile alakalı yörüngesini yaklaşık 381 yıl sürdüreceği hesaplanıyor.
UZAKLIK VE GÖRÜNÜRLÜK
2025 PN7, Dünya’ya 4,5 milyon km ile 59 milyon km ortasında değişen bir ara aralığında yaklaşıp uzaklaşıyor. Bu nedenle çıplak gözle görülemiyor; sadece güçlü teleskoplarla izlenebiliyor.
Ayrıca Dünya’nın kütle çekimine bağlı değil; bu nedenle ‘Dünya etrafında dönüyormuş’ izlenimi veren, lakin gerçekte Güneş yörüngesinde refakat eden bir ‘yol arkadaşı’ olarak tanımlanıyor.
Hem 2025 PN7, hem de Kamoʻoalewa, Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketiyle uyumlu yörüngelere sahip, Arjunas sınıfı asteroitler ortasında yer alıyor.
Uzmanlar, Şili’de faaliyete geçen Vera Rubin Gözlemevi sayesinde bu ‘gizli refakatçilerin’ daha fazlasının keşfedilebileceğini öngörüyor. Kelam konusu bulgular, Research Notes of the AAS dergisinde yayımlandı.
GEÇİCİ KÜÇÜK UYDULAR DA VAR
Yarı uyduların yanı sıra, vakit zaman Dünya’nın kütle çekimine kısa müddetliğine yakalanıp gerçek bir “geçici küçük uydu” (minimoon) üzere Dünya etrafında dönen cisimler de oluyor.
Bugüne dek sadece dört küçük uydu doğrulandı ve hiçbiri kalıcı olarak yörüngede kalmadı.
