Mısırlı uzmanlar, Katar ve öbür Arap devletlerine yönelik İsrail akınlarının Ortadoğu’nun güvenliği için önemli bir tehdit olduğunu ve bölgeyi daha karmaşık bir tabloyla karşı karşıya bıraktığını vurguladı.
Bu nedenle, Suudi Arabistan ve Mısır’ın öncülüğünde Arap Birliği’nde kabul edilen, ‘yeni bölgesel güvenlik vizyonunun’ hızla hayata geçirilmesi gerektiğini söylediler.
Plan; bölge ülkelerinin egemenliğini eşit halde gözeten, memleketler arası hukuka ve karşılıklı çıkarlara dayalı, bir iş birliği sisteminin tesis edilmesini hedefliyor.
1950 MUTABAKATINI HATIRLATTI
Mısır istihbaratının eski lider yardımcısı Tümgeneral Muhammed Reşad, Arap ülkelerini ortak bir güvenlik sistemi kurmaya davet ederek, “Bu gelişmeler, tüm Arap devletlerini koruyacak bir güvenlik yapısının ivedilikle oluşturulmasını zarurî kılıyor” dedi.
Al Arabiya’ya konuşan Reşad ayrıyeten, İsrail’in Gazze’de planlarını sürdürmesinin ve diğer Arap ülkelerinde taarruzlarını artırmasının beklendiğini belirtti. Bu nedenle, önümüzdeki günlerde Doha’da yapılacak dorukta, 1950 tarihli Arap Ortak Savunma Anlaşması’nın aktifleştirilmesi tarafında karar alınması gerektiğini söz etti.
ORTAK SAVUNMANIN KAPSAMI
İskenderiye Üniversitesi’nden Milletlerarası Hukuk Profesörü Dr. Muhammed Mahmud Mehran ise İsrail’in Arap ülkelerine yönelik tekrar eden hücumlarının, “birleşik Arap güvenlik sistemini acil bir halde zarurî hale getirdiğini” söyledi.
Mehran, 1950 tarihli Arap Ortak Savunma Anlaşması’nın bu proje için gerekli tüzel temeli sağladığını hatırlatarak, “Anlaşmaya nazaran bir Arap ülkesine akın, tüm ülkelere yapılmış sayılır ve ortak, süratli ve tesirli bir cevap verilmesi gerekir” dedi.
Ayrıca, oluşturulacak güvenlik sisteminin kolektif savunmayı, bölgesel egemenliğin korunmasını, dış müdahalelerin engellenmesini, doğal kaynakların ve stratejik su yollarının teminat altına alınmasını kapsaması gerektiğini vurguladı.
Mehran, bu türlü bir sistemin BM Şartı’nın 51. unsuru uyarınca legal müdafaa hakkı ile uyumlu olduğunu ve NATO ya da Şanghay İşbirliği Örgütü’nün güvenlik düzenekleri üzere başarılı örneklerle paralellik taşıdığını söz etti.
ARAP ORTAK SAVUNMA ANLAŞMASI
18 Haziran 1950’de imzalanan Arap Ortak Savunma ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması, Arap Birliği üyesi devletler ortasında ortak savunma ve ekonomik dayanışmayı kurumsallaştırmayı amaçlıyordu. Muahedeye Mısır, Suriye, Ürdün, Irak, Lübnan, Suudi Arabistan ve Yemen (o periyotta Mutavakkili Krallığı) takviye veriyordu.
Anlaşma, II. Dünya Savaşı sonrası periyotta ve bilhassa 1948 Arap-İsrail Savaşı’nın yarattığı güvenlik tasaları üzerine şekillendi. İsrail’in kuruluşunun akabinde Arap ülkeleri, ortak bir güvenlik çerçevesi oluşturmaya muhtaçlık duydular.
Anlaşmanın en kritik hususu, rastgele bir Arap devletine yapılan atağın tüm üyelere yapılmış sayılacağı ve kolektif savunma yükümlülüğü doğuracağı kararıdır. Bu tarafıyla NATO’nun 1949 tarihli 5. unsuruyla benzerlik taşır.
Ayrıca üye devletler, askeri iş birliği sistemleri kurmayı ve savunma planlamasını ortak bir Arap Askeri Kurulu aracılığıyla yürütmeyi kabul ettiler. Fakat uygulamada mutabakat, Arap dünyasındaki siyasi rekabetler, farklı ittifaklar ve çıkar çatışmaları nedeniyle faal formda işletilemedi.
