Harvard Üniversitesi Ekonomi Profesörü ve eski IMF başekonomisti Kenneth S. Rogoff, Foreign Affairs mecmuasında yayımlanan, “Amerika’nın Yaklaşan Çöküşü: Washington’un Borç Bağımlılığı Yeni Bir Global Krizi Tetikler mi?” başlıklı tahlilinde, ABD’nin giderek artan borç yükünün global iktisat için nasıl bir tehdit oluşturduğunu ele aldı.
Rogoff, ABD’nin ulusal borcunun 37 trilyon dolara ulaştığını, faiz ödemelerinin artık savunma harcamalarını geride bıraktığını ve ülkenin ‘yüzyılda bir görülebilecek bir borç krizine’ hiç olmadığı kadar yakın olduğunu vurguladı.
Makalede, İspanya’nın 16. yüzyıl, Hollanda’nın 17. yüzyıl ve Birleşik Krallık’ın da 19. yüzyılda yaşadığı üzere, çağdaş tarihte hiçbir ülkenin, ‘süper güç özelliklerini yitirdiğinde, para ünitesi hegemonyasını sürdüremediğinin’ altı çizildi.
Bu bağlamda, ABD’nin global harika güç rolünü yitirmesi halinde doların rezerv statüsünü de kaybedebileceği vurgulandı.
İşte, o tahlilden öne çıkanlar:
BORÇ VE FAİZ, SAVUNMAYI GERİDE BIRAKTI
Rogoff’un tahliline nazaran, 2024 mali yılında ABD’nin faiz ödemeleri 880 milyar dolara çıkarak 850 milyar dolarlık savunma harcamalarını geçti. Raporda, “Büyük bir borç sahibi olan Amerika Birleşik Devletleri için bu yüksek oranlar hakikaten acı verici olabilir” denildi.
Mayıs 2025 prestijiyle, tüm büyük kredi derecelendirme kuruluşları ABD’nin borç notunu düşürdü. Raporda, “Bankalar ve trilyonlarca dolar ABD tahvili tutan yabancı hükümetler ortasında, ülkenin mali siyasetinin raydan çıktığına dair artan bir algı” olduğu belirtildi.
DOLARIN REZERV STATÜSÜ SORGULANIYOR
Analize nazaran, Hazine tahvillerine inancın sarsılması doların global rezerv para statüsüne dair kuşkuları de artırdı. Rogoff, “Onlarca yıldır doların rezerv para statüsü ABD’nin borçlanma maliyetlerini yaklaşık yarım ila bir puan düşürüyordu” sözlerini kullandı. Lakin harika borç yükü nedeniyle bu avantajın artık tartışmalı hale geldiğini ve hegemon olmayan bir gücün, rezerv para iktidarını sürdüremeyeceğini vurguladı.
PİYASAYI SARSAN ÖNERİ
Makalede dikkat çeken kısımlardan biri, Kasım 2024’te Trump’ın Ekonomi Danışmanları Konseyi Başkanı Stephen Miran tarafından gündeme getirilen ‘Mar-a-Lago Önerisi’ oldu. Bu plana nazaran ABD, “trilyonlarca dolar meblağında varlık bulunduran yabancı merkez bankaları ve hazinelere ödemelerinde seçici temerrüt” uygulayabilirdi. Tahlilde, “Bu teklifin önemli olarak ele alınıp alınmadığı bir yana, konu bahis edilmesi dahi global yatırımcıları sarstı ve unutulmayacak” denildi.
FED’E YÖNELİK BASKILAR
Rogoff’a nazaran, Trump idaresinin faiz oranları konusunda Fed’i gaye alması son derece aldatıcı. “Trump’ın faiz oranlarının yüksek olmasından ABD Merkez Bankası‘nı (Federal Reserve – FED) sorumlu tutma eforları hakikat değil. Fed’in bağımsızlığını zayıflatacak her adım, nihayetinde borçlanma maliyetlerini düşürmek yerine artıracaktır” değerlendirmesi yapıldı.
ABD Merkez Bankası, Washington D.C.
TARİHTEN EMSAL: 1933 ALTIN KLOZU
Analizde, ABD’nin geçmişte de temerrüt örneği yaşadığı hatırlatıldı. 1933’te Lider Franklin Roosevelt, Hazine borçları için, geçmişte ABD Hazine tahvilleri, özel mukaveleler ve kimi borç senetlerinde yer alan, alacaklının isterse ödemeyi altın üzerinden talep edebilmesine imkân tanıyan altın klozunu feshetmişti. Raporda, “ABD Hazine tahvillerinin altın kadar inançlı olduğu varsayımıyla hareket eden yabancı merkez bankaları için bu temerrüt epey acı vericiydi” denildi.
İFLAS MI ENFLASYONİST BASKI MI?
Rogoff, yüksek enflasyonun bir çeşit kısmi temerrüt fonksiyonu görebileceğini belirtti. “ABD dolar basabildiği için açık temerrütten çok, yüksek enflasyonu kısmi temerrüt aracı olarak kullanmak çok daha kolay bir seçenektir” ifadesiyle, doğrudan iflas yerine enflasyonist baskıların daha muhtemel olduğuna işaret etti. 1970’lerdeki enflasyon dalgası örnek gösterilerek, 1979’da enflasyonun yüzde 14’ü aştığı hatırlatıldı.
YAPAY ZEKÂ VE BÜYÜME BEKLENTİLERİ
Trump idaresi, önümüzdeki on yıl için yüzde 2.8’lik bir büyüme öngörüyor. Kongre Bütçe Ofisi ise bu oranı yüzde 1.8 olarak iddia ediyor. Rogoff, yapay zekâ ihtilalinin verimliliği artırabileceğini kabul ediyor, fakat “geniş ölçekli yapay zekâ adaptasyonu güç ihtiyaçları, data düzenlemeleri ve yasal maniler üzere darboğazlarla sınırlanabilir” uyarısında bulunuyor.
FİNANSAL BASKI STRATEJİSİ
Analizde hükümetin “finansal baskı” yöntemine başvurabileceği de belirtiliyor. Bu strateji, bankalar, emeklilik fonları ve sigorta şirketleri aracılığıyla kamu borcunun finansal kesime yönlendirilmesini öngörüyor. II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa ve Japonya’nın bu usulle borç yükünü hafiflettiği örnekleri hatırlatıldı. Fakat Rogoff, bu modelin uzun vadede ekonomik büyümeyi olumsuz etkilediğini ve ABD için kalıcı tahlil olamayacağını vurguluyor.
2025’te çıkarılan yeni kanunla dolar bazlı stablecoin’lerin (Ör: Tether (USDT), USD Coin (USDC), Dai (DAI)) hazine tahvilleri ve federal garantili mevduat tutma zaruriliği getirildi. Bu düzenlemenin ‘Hazine borcuna yönlendirilen kapalı bir havuz’ oluşturabileceği, lakin kontrol ve kriz anında istikrar mevzularında belirsizliklerin devam ettiği belirtildi.
JP Morgan Genel Merkezi, New York
İMPARATORLUĞUN ÇÖKÜŞÜ: TARİHÎ UYARI
Makalede, “İspanya’nın 16. yüzyılda, Hollanda’nın 17. yüzyılda ve Birleşik Krallık’ın 19. yüzyılda yaşadığı üzere, çağdaş tarihte hiçbir ülke tıpkı vakitte harika güç olmadan para ünitesi hegemonyasını sürdüremedi” hatırlatması yapıldı. Bu bağlamda, ABD’nin global muhteşem güç rolünü yitirmesi halinde doların rezerv statüsünü de kaybedebileceği vurgulandı.
JPMorgan Chase CEO’su Jamie Dimon’un Mayıs ayında yaptığı “tahvil piyasasında çatlak” uyarısı da tahlile yansıdı. Rogoff’a nazaran, “borç krizleri çoklukla sessizce güç toplar ve sonra beklenmedik biçimde patlar.”
BÜTÜN BUNLAR NE MANAYA GELİYOR?
ABD bugün, 37 trilyon doları bulan borcuyla tarihin en ağır yüklerinden birini taşıyor. Bunun manası şu: ABD artık yalnızca borçlarını ödemek için bile devasa paralar harcıyor. Öyle ki faiz ödemeleri, dünyanın en büyük savunma bütçesini bile geçmiş durumda. Yani borcun maliyeti, tanklardan uçaklardan daha değerli hale geldi.
Bu tablo, yalnızca Washington için değil, dünya iktisadı için de büyük riskler taşıyor. Zira ABD’nin borçlarını itimatla satabilmesi, yani Hazine tahvillerine olan inanç, birebir vakitte doların global gücünün de temel direği. Şayet yatırımcıların inancı sarsılırsa, doların rezerv para statüsü sorgulanmaya başlar. Bu da herkesin cebindeki parayı etkileyebilecek global dalgalanmalara yol açar.
Bugün gelinen noktada, Washington için seçenekler pek iç açıcı değil. Bu seçenekler arasında ‘yüksek enflasyon, yeni vergiler, kemer sıkma ya da finansal sistemin daha da baskı altına alınması’ bulunuyor. ABD geçmişte altın standardını terk ederek ya da II. Dünya Savaşı sonrası finansal baskı uygulayarak bu cins yüklerden kurtulmuştu; lakin birebir reçeteler bugün birebir sonucu vermeyebilir.
Kısacası sıkıntı yalnızca sayılardan ibaret değil. ABD’nin üstün güç statüsü zayıflarsa, dolar da tıpkı geçmişte İspanya’nın gümüşü, Hollanda’nın guldeni yahut İngiltere’nin sterlini üzere tahtından inebilir. Bu gerçekleşirse, sırf Amerika değil, dolar üzerinden işleyen tüm global ticaret sistemi derinden sarsılır.
