İkonik bilgisayar oyunu Pac-Man varlığını Japon oyun dizayncısı Toru Ivatani’nin 1970’lerde yediği bir salamlı pizzaya borçlu. Pizzadan birinci dilimi aldıktan sonra karşısına çıkan hal ürpermesine yol açmış.
2010 yılında Wired mecmuasına verdiği bir röportajda Ivatani, “Pizzadan bir dilim aldığınızda geriye kalan kısmı tıpkı bir ağız üzere gözüküyor” diye anlatmıştı.
PAC MAN BİR DEVRİN EN TANINAN OYUNUYDU
Yağlı tabağına baktığında süratle yeme makinası üzere gözüken fevkalade bir oyun karakteriyle göz göze gelmiş olmalı. O gün başlayan seyahatin akabinde Pac-Man bu yıl 45 yaşına basacak.
Oyundaki misyon obur sarı yuvarlığı denetim ederek daima değişen, karanlık bir labirentte gezip olabildiğince top yemek. Bunları yaparken de her vakit peşinizde olan Ghost Gang’den (Hayalet Çetesi) kaçmanız gerekiyor.
Çete Blinky (kırmızı), Pinky (pembe), Inky (camgöbeği) ve Clyde’dan (turuncu) oluşuyor.
BBC’ye konuşan oyunun yayıncısı Bandai Namco’da, Pac-Man’in lisanslama müdürü olan Miçiko Kumagai “Pac-Man karakteri, oyunun temel konsepti olan yemeyi en kolay halde gösterecek halde tasarlanmıştı” diyor:
“McDonald’s’ın kemerleri üzere memleketler arası tanınırlığa sahip bir sembol oldu. Herkes bir bakışta Pac-Man’in manasını içgüdüsel bir formda anlayabiliyor. Oyunun bu kadar büyük bir kitleye ulaşmasının nedeni buydu.”
Japonya’da birinci piyasaya sürüldüğünde ismi PuckMan’di. Bu, Japonca’da bir şeyleri sesli bir biçimde silip süpürerek yemek için kullanılan “paku paku taberu” kelamına bir göndermeydi.
Oyun sadece 1980-1999 ortasında 3,5 milyar dolarlık ciroya ulaştı, Guinness Rekorlar Kitabı’na nazaran jetonla oynanan atari oyunları ortasında bir numaraya yükseldi.
Aradan geçen yılların eskitemediği sembolik karakterin NES’ten Xbox 360’a uzanan seyahatinde günümüze kadar 14 milyar dolarlık satış sayısına ulaştığı varsayım ediliyor.
Pac-Man son yıllarda büyük bütçeli çocuk animasyonlarında da görülerek yeni jenerasyonlarda bilinirliğini artırdı.
Bunlar ortasında 2012’de gösterime giren Wreck-It Ralph ve 2015’teki Pixels de vardı. Son olarak bu yıl da Pac-Man’i temel alan yeni oyun Shadow Labyrinth piyasaya sürüldü.
Neden çok yeterli?
BBC’nin sorularını yanıtlayan İngiltere’deki Bath Spa University’den bilim bağlantısı profesörü Peter Etchells “Pac-Man ana akım bilgisayar oyununun doğuşunu sağlayan simgelerden biri” diyor:
“Oynanışında ve dizaynında şık bir sadelik var ve bu da pek çok oyuncunun ilgisini çekti.”
Pac-Man’in hem son derece kolay hem de uzmanlaşması sıkıntı olan oynanışı, daha evvel bilgisayar oyunu oynamamış bireylerin de süratlice öğrenmesi ve eğlenmesine imkan sağlıyordu.
Oyuncuların bir kısmı labirentte başlarına nazaran dolanırken kimileri da Pac-Man’de Nasıl Kazanılır üzere rehberleri okuyup haritaları ve ülkü atılımları ezberleyerek dünya çapında binlercesi düzenlenen turnuvalara hazırlanıyordu.
Etchell Pac-Man’in piyasada rekabet ettiği öteki oyunlara kıyasla daha az testosteron güdümlü olmasının da muvaffakiyetinde tesirli olduğunu söylüyor:
“Pac-Man’in yaratıcısı Toru Ivatani herkesin, bilhassa de bayanların eğlenebileceği bir oyun yaratmak istediğini daima söylemiştir. Pac-Man ve 1982’de çıkan Ms Pac-Man (Pac-Man Hanım) periyodun ateş açma odaklı ve erkeklere yönelik Asteroids ve Space Invaders üzere oyunlarından bu halde ayrışmayı başardı.”
2020’de Washington Post’a konuşan Pac-Man’in yaratıcısı Ivatani, oyunun Japon kültürüyle aslında göründüğünden daha fazla bağı olduğunu anlatmıştı:
“Hayaletleri kolay ve tatlı bir halde tasarladım. Bunun gerisinde Japonların takdir ettiği kadim vabi-sabi anlayışı var, yani kolay şeylerde derinlik ve süreksiz hoşluk bulma anlayışı. Dünyanın bu Japon estetik yaklaşımını gitgide daha fazla kabul ettiğini görüyorum. Bu da Pac-Man’in daha fazla kişi tarafından benimsenmesini sağladı.”
Bilime etkisi
Eşsiz tasarımı ve her cinsiyetten oyuncuların ilgisini çekmesiyle, Pac-Man bilim dünyasında da bir iz bıraktı. Bilim insanları Tetris üzere Pac-Man’i de insan beyninin ve hatta şempanze beyninin sorun çözme yeteneklerini ölçmek için kullandı.
California Institute of Technology’den Dean Mobbs ve grubunun 2007’de yaptığı bir deneyde, Pac-Man oynayan şahıslara hayaletler tarafından her yakalanışlarında elektrik şoku verilmişti.
Sheffield Hallam University’den Dr. Tom Garner, bu süreçte oyuncuların beyinleri manyetik rezonans yoluyla takip edildiğini ve hayaletler her yaklaştığında oyuncularının beyin aktivitelerinin değişikliğe uğradığının tespit edildiğini söylüyor:
“Son yıllarda da maymunlara Pac-Man oynatılıyor. Cornell University’den Z Lin ve grup arkadaşları 2024 yılında maymunların göz hareketleri ve oyunda verdikleri kararlar ortasında bir irtibat kurdu. National Library of Medicine ise makak maymunlarının strateji bazlı hiyerarşik karar alma yetenekleri olduğunu ortaya koydu. Bu araştırmaya kadar bunun sadece beşerler tarafından yapılabileceği düşünülüyordu. Pac-Man üzere oyunlar bilimsel araştırmaları azımsanmayacak kadar etkiledi. Pac-Man insanların düşünme, hissetme ve davranma biçimlerini daha âlâ anlamamızı sağlıyor.”
Dr. Garner Pac-Man’in hâlâ bu kadar sevilmesinin bir başka nedeni olarak da, bedenlenme teorisini başarılı bir formda kullanmasını gösteriyor:
“Oyunlarda bedenlenme, oyuncuyla oynadığı karakter ortasında, gerçek dünya ile oyun dünyası ortasındaki sonları bulanıklaştıran bir bağ oluşması manasına geliyor. Pac-Man oyuncuların bir araç yerine bir karakteri denetim ettiği birinci bilgisayar oyunlarından biriydi. Pac-Man canlı bir varlık olarak temsil ediliyor ve hatta hayaletler onu yakaladığında acı duyan bir ses çıkarıyor. Bütün bunlar oyuncuların eşsiz bir bağ kurmasını sağlıyor.”
Pac-Man’in geleceği
İlk versiyonundan 45 yıl sonra Namco Bandai, gençler ortasında Pac-Man’in popülerliğini artırmak için Shadow Labyrinth isimli bir oyun piyasaya sürdü. Bu yeni oyun hem bilimkurgu hem orta çağ esintileri taşıyor.
Oyunun prodüktörü Seigo Aizava çocukken Pac-Man hayranı olduğunu ve bu yeni oyunun da orijinalindeki özelliklere sadık kaldığını anlatıyor:
“Dünyanın Pac-Man’i bu kadar sevmesinin en büyük nedenlerinden biri, karakterlerinin gerçek kişilikleri olmasıydı. Her bir hayaletin kendine mahsus hareketleri vardı. Örneğin hayaletlerden Blinky ısrarla takip ederken Pinky önden saldırmayı tercih ediyordu.”
Pac-Man oyununda zekice düşünülmüş bir özellik de Pac-Man’in bu hayaletlerle savaşabilmesi. Pac-Man “güç topu” yediğinde avcıdan ava dönüşüyor ve hayaletleri yiyerek kendisine daha kolay bir yol açabiliyor.
Fakat bu güç topunu gerçek vakitte yemek kıymetli zira bu özellik kısa bir müddetliğine faal olduktan sonra roller baştaki haline geri dönüyor. Aizava “Hayaletler tarafından kovalanırken güç topunu yiyip bir anda rolleri değiştirmek kadar tatmin edici bir şey yok” diyor.
Aizava, Bandai Namco’nun şimdiden Shadow Labyrinth’e bir devam oyunu çıkarmayı düşündüğünü söylüyor. Öte yandan Pac-Man’in oyun kozmosunun başka oyunlara nazaran kısıtlamaları da var.
Bandai Namco’nun CEO’su Nao Udagava Pac-Man’in sessiz, insan olmayan bir karakter olduğunu, oynanışın kolay ataklara dayandığını ve bu yüzden markayı güncellemenin, Sega’nın Sonic’i yahut Nintendo’nun Mario’suna kıyasla güç olduğunu söylüyor:
“Pac-Man’de daha az karakter ve anlatacak daha az kıssa var. Ancak Z jenerasyonu ve daha genç jenerasyonların bu oyunu hiç oynamamış olsalar bile, Pac-Man’i biliyor olmalarının ardında da bu sadelik var.”
Tatlı zinciri Krispy Kreme ve Little Lion Entertainment (Manchester ve Dubai’nin de ortalarında yer aldığı birkaç kentte Pac-Man temalı kaçış odaları yapan bir şirket) ile kurdukları iştiraklerin akabinde Udagava, Pac-Man’in bir 45 yıl daha ortamızda olacağına inanıyor.
Kirpi Sonic ve tesisatçı Mario üzere Pac-Man’in de bir sinemasının olup olmayacağını sorusuna karşılık vermiyor. Lakin bu karakteri oyun dışındaki alanlarda büyütmeye kararlı olduklarını söylüyor.
Bütün bu Pac-Man’i şimdiki tutma eforlarına karşın Etchell, günümüzdeki popülaritenin nostalji kaynaklı olduğuna inanıyor. Bilhassa de artık ortamızdan ayrılmış bir oyun çağına, atari salonları çağına dair bir nostalji:
“Arkadaşlarla atari salonlarının parlak ışıkları altında geçirilen çocukluk günlerini hatırlatıyor.”
Bitmek tükenmek bilmeyen cazibesinin gerisindeki nedenler ne olursa olsun, Pac-Man bir tanınan kültür ikonu olmaya devam ediyor ve muvaffakiyete sırf bizi kovalayan hayaletlerden kaçmayı bırakıp onlarla korkusuzca yüzleştiğimizde ulaşabileceğimizi kanıtlıyor.
