Araştırmacılardan oluşan dev bir kümeye nazaran yeni ve radikal bir beslenme hali halk sıhhatini güzelleştirebilir, sayısız hayatı kurtarabilir ve gezegenimizi gelecek jenerasyonlar için koruyabilir.
Bütün hepsi insanların tükettikleri günlük hayvansal eser ölçüsünden vazgeçip daha fleksitaryen bir öğün planına geçip geçemeyeceğine bağlı. Bu plan büyük oranda bitkisel eserlere ve az ölçülerde balık, et ve süt eseri ölçüsüne dayanıyor. Memleketler arası çapta üç düzineden fazla bilim insanı bir ortaya gelip dünyaya bir tavsiye sunduğunda, genelde oturup dinleme vakti gelmiş demektir.
Dünya nüfusu artmaya devam ederken, uzmanlar yıllardır global besin sisteminde acil bir dönüşüm gerektiğini söyleyerek ikazda bulunuyordu. Yoksa Paris iklim mutabakatını ya da Birleşmiş Milletler’in Sürdürülebilir Gelişim Gayelerini hiçbir vakit tutturamayız.
Popular Science Türkçe’de yer alan detaylara nazaran Stokholm Esneklik Merkezinde iklim tesirleri üzerine araştırma yürütülen Johan Rockström, “Küresel besin üretimi iklimin istikrarını ve ekosistemin esnekliğini tehdit ediyor” diye yazıyor.
“Tek başına çevresel yıkımda ve gezegenin hudutlarının aşılmasında en büyük etmeni temsil ediyor. Daima bir arada ele alındığında, sonuç vahim görünüyor.”
Dünya çapında önde gelen bilim insanlarını bir ortaya getiren EAT-Lancet Komitesi, artık “gezegen sıhhati diyeti” ismini verdiği bir şey geliştirmiş.
İyi haber şu ki bugün yediğiniz yiyeceklerin birçok hudut dahilinde. Bunun yerine her şey ölçülü olmakla alakalı. Örneğin bir sulu kırmızı et diliminin keyfini hala çıkarabilirsiniz ancak ayda yalnızca bir ya da iki kere. Başka taraftan balık ve tavuk, daha çok birkaç günde bir sorunu.
Makalenin muharrirleri, geri kalan vakitte protein gereksiniminizi kabuklu yemiş ve bakliyatların karşılaması gerektiğini söylüyor.
Araştırmacılardan biri olup Harvard Üniversitesinde çalışan epidemiyoloji ve beslenme uzmanı Walter Willett, “2050 prestijiyle sağlıklı beslenme hallerine olan dönüşüm için beslenmede değerli değişimler gerekecek” diyor.
“Küresel çapta meyve, zerzevat, kabuklu yemiş ve bakliyatların iki kat daha fazla tüketilmesi ve kırmızı et ile şeker üzere yiyeceklerin tüketiminin ise yüzde 50’den fazla azaltılması gerekecek.”
Bu tutkulu amaçlara ulaşmak kolay olmayacak. Daha esnek bir beslenme formunun gerekmesinin yanında besin kayıpları ve israfında da çarpıcı azalmalar ile besin üretim uygulamalarında kıymetli iyileştirmelerin gerçekleştirilmesi gerekecek.
Komisyon’un araştırması, bu devrimsel değişimlerin uygulamaya bedel olduğunu gösteriyor. Yayımlanan çok sayıda araştırmadan yararlanan makale muharrirleri, bitki tabanlı beslenme hallerinin 2050’de emisyonları yüzde 80 azaltabileceğini iddia ediyor.
Makalenin müellifleri, yalnızca paylaştığımız çevreyi korumakla kalmayacak olan bu değişimlerin yılda 11 milyon kadar mevti de önleyeceğini kestirim ediyor. Kelam konusu ölçü, yetişkinler ortasındaki tüm ölümlerin yaklaşık çeyreğini temsil ediyor.
Rapor yayınlandığından bu yana doğal olarak kimi itirazlar geldi. Karşı çıkılan temel noktalar çoğunlukla halk sıhhatinin göreceği faydalarla ilgili ve kimileri ise raporun, bitki tabanlı beslenme hallerinin bir insanın beslenmesi için daha uygun olduğuna yönelik kâfi bilimsel bilgiyi sağlamadığını tez ediyor.
Yazarlar, çok sayıda rastgellenmiş denetimli beslenme çalışmasına dayanan dataların hem kâfi olduğunu hem de harekete geçmenin aciliyetini gösterecek kadar güçlü olduğunu söylüyor.
Yazarlar şayet Komisyon’un halk sıhhatini düşünmeden yalnızca çevreyi korumak isteseydi, vegan yahut vejetaryen bir beslenme nizamında ısrar edecek olduklarını söylüyorlar. Fleksitaryen diyet aslında araştırmacıların iklim aksiyonu muhtaçlığımızı halk sıhhatinin sürdürülmesiyle uzlaşmaya vardırma formu.
Bu amaçlar elbette tutkulu cinsten ancak muharrirler hem mümkün hem de gerekli olduklarını söylüyorlar.
Araştırma The Lancet bülteninde yayınlandı.
