Ukrayna ile Türkiye ortasındaki diplomasi trafiği yine sürat kazanıyor. Ankara ile Kiev hattında savaşın başlangıcından bu yana sürdürülen temaslar, hem ikili münasebetler hem de bölgesel barış eforlarını kapsayan pek çok başlık içeriyor.
Ukrayna’nın Ankara Büyükelçisi Neriman Dzheilal, 4 Ağustos’ta RBK-Ukrayna haber ajansına verdiği demeçte, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı Kiev’e davet ettiğini söyledi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, daha evvel birinci kez 3 Şubat 2022’de, savaşın başlamasından haftalar evvel Zelenski ile Kiev’de görüşmüş, akabinde Ağustos 2022’de de Lviv’i ziyaret etmişti.
KRİTİK GÜNDEM: TİCARET ANLAŞMASI
Dzheilal’e nazaran, ziyaretin gündemindeki en kritik başlıklardan biri, uzun müddettir beklenen Türkiye-Ukrayna Özgür Ticaret Anlaşması’nın (STA) karşılıklı olarak onaylanması olacak. İki ülke ortasında STA müzakereleri birinci sefer 2007 yılında başlatılmış, fakat kapsamlı tarife indirimleri ve sektörel hassasiyetler nedeniyle süreç uzun yıllar sürüncemede kalmıştı. Taraflar nihayet 3 Şubat 2022’de, yani Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik kapsamlı işgalinden yalnızca üç hafta önce, muahedeyi imzalamıştı.
Türkiye, Ağustos 2024 prestijiyle STA’yı onaylayarak yürürlüğe sokmaya hazır olduğunu ilan etti. Fakat Ukrayna tarafı, savaş şartları ve iç siyasi gündem nedeniyle şimdi muahedeyi parlamentoda onaylamadı. Yeniden de Kiev yönetimi, Avrupa Birliği (AB) ile derinlemesine ekonomik entegrasyon siyaseti çerçevesinde Türkiye ile STA’yı stratejik bir adım olarak görmeye devam ediyor.
Anlaşma, Türk sanayi eserlerinin yaklaşık yüzde 93,4’ü ile tarım eserlerinin yüzde 7,6’sı üzerindeki ithalat vergilerinin kaldırılmasını öngörüyor. Bu kapsamda, makine, otomotiv yan sanayi, dokuma, mobilya ve beyaz eşya üzere bölümler, Türkiye için değerli ihracat avantajları elde edecek. Ukrayna ise bilhassa tarım eserleri, hammadde ve metal girdilerindeki gümrük indirimiyle Türk pazarına daha kolay erişim sağlamayı hedefliyor.
Uzmanlara nazaran muahedenin onaylanması, iki ülke ortasındaki yıllık ticaret hacmini kısa vadede 10 milyar dolar düzeyine, orta vadede ise 15 milyar dolara çıkarma potansiyeli taşıyor. Ayrıyeten muahede, Ukrayna’nın savaş sonrası tekrar yapılanma sürecinde Türk yatırımlarını çekmesi açısından da kilit bir kaldıraç olarak bedellendiriliyor.
SON DORUKTAN ÇIKAN SONUÇLAR
Kyiv Post’ta yer alan habere nazaran, görüşmelerde ayrıyeten, Türkiye’nin Rusya ile Ukrayna ortasındaki savaşı sonlandırmaya yönelik arabulucuk faaliyetleri de ele alınacak.
Türk yetkililer, 28 Temmuz’da Türkiye’nin, Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirmek için iki ülke heyetleri ortasındaki barış görüşmelerine tekrar konut sahipliği yapmaya hazır olduğunu duyurdu.
İstanbul’da 23 Temmuz’da gerçekleşen Rusya-Ukrayna barış görüşmelerinde, yaklaşık 1200 esirin karşılıklı olarak takas edilmesi konusunda mutabakata varıldı. Ayrıyeten 3 bin Ukraynalı askerin cenazesinin teslimi ve 24-48 saatlik süreksiz ateşkeslerle cephe sınırından yaralı ve ölülerin tahliyesi önerildi.
Rusya, çatışmaların sona ermesi için Ukrayna ordusunun işgal altındaki bölgelerden çekilmesini yahut seferberlik ve dış askeri yardımların durdurulmasını koşul koştu. Kiev ise ön şartsız ateşkes ve Zelenski ile Putin ortasında direkt önderler zirvesiyapılmasında ısrarcı. Ukrayna, bu doruğa Erdoğan ve Trump’ın da katılmasını önerdi.
PUTİN-ZELENSKİ GÖRÜŞMESİ
Ukrayna tarafı, rastgele bir ön koşul koşulmaksızın derhal ateşkes ilan edilmesini ve Zelenski ile Putin ortasında direkt bir ‘liderler zirvesi’ düzenlenmesini talep ediyor, fakat Rus tarafı buna karşı çıkıyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yardımcısı Vladimir Medinski, Putin-Zelenski tepesinin lakin önemli hazırlıkların akabinde gerçekleşebileceğini belirtti.
Medinski, “Zirvede hangi bahislerin görüşüleceği ve hangi koşullarda düzenleneceği netleştirilmeden başkanlar seviyesinde bir toplantının gerçekleşmesi mümkün değil” dedi ve ayrıyeten, böylesi bir doruğun, ‘savaşın sonunu simgeleyen bir dönüm noktası’ olması gerektiğini belirtti.
Öte yandan, taraflar ortasındaki görüş ayrılıklarına karşın, insani hususlarda ilerleme sağlandı ve müzakerelerin dördüncü cinsinin yapılması için taban oluşturuldu.
Türkiye, barış sürecinde hem diplomatik arabulucu hem de insani kolaylaştırıcı rolünü sürdüreceğini açıkladı.
