2018’de şiddet dolu evliliğinden kaçarak İran’a sığınan Safia, çocuklarıyla birlikte küçük bir giysi atölyesi kurmuş, kendi ayakları üzerinde durmayı başarmıştı. Lakin iki hafta evvel, binlerce evraksız Afganla birlikte o da hudut dışı edildi. Artık Herat sokaklarında, kaçtığı Taliban mensubu eski eşinin gölgesinde yaşıyor.
“İkinci eşiydim. Babam güçlü ve nüfuzlu diye beni ona verdi. Daima şiddet uyguluyordu” diyen Safia, “Şimdi tekrar buradayım ve kendimi hiç inançta hissetmiyorum. Eski kocam Taliban’la çalışıyor ve hâlâ tesirli biri” tabirlerini kullandı.
Uluslararası Göç Örgütü’ne (IOM) nazaran, 1 Haziran – 23 Temmuz 2025 tarihleri ortasında İran’dan Afganistan’a 800 binden fazla kişi hudut dışı edildi. Bunların 153 bini bayan, yaklaşık yüzde 8’i ise “kadın başlı haneler”den oluşuyor; yani eşleri ya da erkek vasileri olmadan çocuklarıyla zorla geri gönderilen bayanlar.
Habere nazaran, İran, bilhassa Haziran’daki İran-İsrail savaşı sonrasında mültecileri “ajanlık”la suçlayarak toplu hudut dışı süreçlerini hızlandırdı. Günlük 40 bini aşkın kişi, Herat yakınlarındaki hudut kapısından zorla gönderildi.
Taliban idaresi altındaki Afganistan’da bayanların toplumsal ve ekonomik hakları neredeyse büsbütün yok edilmiş durumda. Erkek vasi olmadan mesken kiralayamıyor, çalışamıyor, tek başına sıhhat hizmeti bile alamıyorlar.
Haziran ayında İran’dan dönen Fahima, yaşadıklarını şu sözlerle anlatıyor:
“Ev tutmaya çalıştım lakin kimse kiralamıyor. Açık açık, Taliban kurallarının buna müsaade vermediğini söylüyorlar.”
Bir emlakçı ise durumu şöyle özetliyor:
“Tüm kira kontratları Taliban istihbaratına kayıtlı. Yanımızda erkek olmayan bir bayana mesken kiralarsak mahpusa atılabiliriz.”
“İŞ VE DAYANAK YOK”
İran’da çanta fabrikasında çalışan dul bayan Raqia, Afganistan’a döndüğünden beri ailesine yük olmadan yaşamak için çabalıyor. Lakin ülkede dışarıda çalışması da yasak.
Raqia, “Dikiş ya da kuaförlük bilsen bile lakin meskende, gizlice yapabilirsin” dedi.
Kunduz’dan Sabera, hudut dışı edilirken her şeylerini İran’da bırakmak zorunda kaldıklarını anlatıyor:
“Sadece üzerimizdeki kıyafetlerle çıktık. İran polisi çocuklarımı dövdü. Hastaneye götürmek zorunda kaldım. Artık travma yaşıyorlar.”
Habere nazaran, emsal biçimde Maida da oğlunu İran’da bırakmak zorunda kalmış. Eski hükümette polis olan eşinin vefatından sonra oğluyla birlikte İran’a sığınan Maida, ekmek kuyruğundayken gözaltına alındı.
Maida, “Eve dönüp oğlumu almama bile müsaade vermediler. Direkt hudut dışı kampına götürdüler. Artık oğlum orada, ben buradayım. Onsuz yaşayamam lakin geri dönemem de. Pasaportum yok, İran artık vize de vermiyor. Ne yapacağımı bilmiyorum” dedi.
İnsan hakları örgütlerine nazaran, İran’dan zorla gönderilen binlerce bayanın gelişi, Afganistan’daki hudutlu yardım alt yapısını çökertti. Barınma, iş ve sıhhat hizmetleri neredeyse büsbütün erişilemez durumda. Bayanlar hem ekonomik şiddete hem cinsel istismara açık hale geliyor.
