Trump, İran’ın müzakerelere dönebilmesi için iki haftalık bir mühlet verdiğinde de, buna dünyayı inandırdı.
Ancak bu kelamlara rağmen birkaç gün sonra İran’ı bombaladı.
Tüm bunlar bir şeyi daha net hale getiriyor: Trump’la ilgili en öngörülebilir şey öngörülemezliği. Fikir değiştiriyor, kendisiyle çelişiyor, tutarsız hareket ediyor.
London School of Economics‘te memleketler arası münasebetler profesörü Peter Trubowitz, “[Trump] en azından dış siyaset alanında Richard Nixon’dan bu yana, tartışmasız en merkezileşmiş siyaset belirleme operasyonunu kurdu” diyor.
Trubowitz’e nazaran “Bu da siyasi kararları Trump’ın karakterine, tercihlerine ve mizacına daha bağımlı hale getirdi”.
Trump bunu siyasi olarak kullanıyor.
Kendi öngörülemezliğini kıymetli bir stratejik ve siyasi varlığa dönüştürdü. Öngörülemezliği doktrin haline getirdi.
Ve artık bu kişilik özelliği ile dış politikayı ve güvenlik siyasetlerini yönlendiriyor.
Bu siyasetler dünyanın işleyişini değiştiriyor.
Siyaset bilimciler bu durumu “Deli Adam Teorisi” olarak tanımlıyor.
Bu teoriye göre, dünya lideri olan kişi, hasmını oduna zorlamak için mizaç olarak her şeyi yapabileceğine ikna etmeye çalışıyor.
Başarılı bir formda kullanıldığında bu bir zorlama biçimi olabilir ve Trump, bunun meyvelerini topladığına inanıyor. ABD’nin müttefiklerini istediği yere getirdiğini savunuyor.
Peki bu yaklaşım düşmanlara karşı da işe yarayabilir mi ?
İyi kurgulanmış oluşu, açıkça belirli karakter özelliklerine dayanması ve bunların kestirim edilmesinin daha kolay hale gelmesi bu yaklaşımın kusuru olabilir mi?
Trump, Beyaz Saray’da ikinci dönemine Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin‘i kucaklayarak ve Amerika’nın müttefiklerine saldırarak başladı.
Kanada’nın ABD’nin 51’inci eyaleti olması gerektiğini söyleyerek bu ülkeye hakaret etti.
Müttefiki Danimarka‘ya bağlı özerk bir bölge olan Grönland‘ı ilhak etmek için askeri güç kullanmayı düşünmeye hazır olduğunu söyledi.
Ve ABD’nin Panama Kanalı‘nın mülkiyetini ve denetimini geri alması gerektiğini savundu.
NATO Mutabakatı’nın 5’inci unsuru, bir üye ülkeye atak halinde öteki tüm üyeleri savunmaya gitmekle yükümlü kılıyor.
Trump ülkesinin bu taahhüdüyle ilgili de kuşku yaratan kelamlar sarf etti.
Muhafazakar Parti’den Adalet Bakanlığı yapmış Dominic Grieve de, “Trans-Atlantik ittifakı şimdilik sona ermiştir” demişti.
SALDIRILAR, HAKARETLER VE KUCAKLAŞMALAR
Beyaz Saray‘dan sızan bir dizi kısa ileti ile de Trump idaresinden isimlerin, Avrupa’daki müttefik ülkelere yönelik hakaret içeren bir lisan kullandığı ortaya çıktı.
Bu bildirilerden birinde ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Başkan Yardımcısı JD Vance‘in de ortalarında olduğu isimlere, “Avrupalı beleşçilere karşı duyduğunuz nefreti büsbütün paylaşıyorum” diyor ve devamında “Zavallılar” sözünü kullanıyordu.
2025’in birinci aylarında Münih’teki bir dorukta Lider Yardımcısı JD Vance, ABD’nin artık Avrupa’nın güvenliğinin garantörü olmayacağını söyledi.
Bu, 80 yaşına yaklaşan NATO dayanışmasında yeni bir kademeye geçildiğine işaret ediyordu.
Profesör Trubowitz, “Trump’ın yaptığı şey, Amerika’nın milletlerarası taahhütlerinin güvenilirliği konusunda önemli kuşkular ve sorular uyandırmak oldu” diyor ve devam ediyor:
“[Avrupa] Bu ülkelerin, güvenlik, ekonomik ya da öbür hususlarda, ABD ile mutabakat halinde olduklarını düşündükleri tüm başlıklar artık her an müzakereye bahis olabilir:
“Bence Trump’ın yörüngesindeki birden fazla insan öngörülemezliğin yeterli bir şey olduğunu düşünüyor, zira bu Donald Trump’ın Amerika’nın nüfuzunu azamî kar için kullanmasını sağlıyor.
“Bu, onun emlak dünyasında yaptığı pazarlıklarda çıkardığı sonuçlardan biri.”
Trump’ın yaklaşımı meyvelerini veriyor.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer Avam Kamarası’na İngiltere’nin savunma ve güvenlik harcamalarını GSYH’nin yüzde 2,3’ünden yüzde 2,5’ine çıkaracağını söyledi.
Geçen ay yapılan NATO tepesinde katkı oranı üye ülkeler için yüzde 5 gayesine yükseltildi ki bu büyük bir artıştı.
Ve bu artış NATO’nun öbür tüm üyeleri tarafından da destekleniyordu.
Trump, Öngörülemezlik Doktrini‘ni uygulayan ilk Amerikan başkanı değil.
ABD Lideri Richard Nixon, Vietnam Savaşı‘nda, sağlam duran bir “düşmanla” karşı karşıyaydı.
Notre Dame Üniversitesi‘nde milletlerarası ilgiler profesörü olan Michael Desch, Nixon’ın savaşın müzakerelerinde Deli Adam Teorisi‘ne başvurduğunu söylüyor.
Dench, Nixon’ın bir noktada Ulusal Güvenlik Danışmanı Henry Kissinger‘a, “Kuzey Vietnamlı müzakerecilere Nixon’ın meczup olduğunu ve ne yapacağını bilemediğinizi söyle… İşler büsbütün denetimden çıkmadan bir mutabakata varsanız düzgün olur ” dediğini aktarıyor.
University College London‘da siyaset profesörü olan Julie Norman da artık bir Öngörülemezlik Doktrini olduğu görüşüne katılıyor.
Norman “Günden güne ne olacağını bilmek çok sıkıntı. Trump’ın yaklaşımı da her vakit bu olmuştur” diyor.
Trump, Atlantik ötesi savunma mutabakatlarında belirsizlik konusundaki ününü başarılı bir halde kullandı.
Avrupalı önderlerin Trump’ı yanlarında tutmak için onu pohpohlama muhtaçlığı duydukları manzarası de ortaya çıktı.
Geçen ay Lahey’de düzenlenen NATO doruğu tam bir flört buluşmasıydı.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte tepe yolundaki Trump’a kısa bildiriler göndermiş ve bu bildiriler Trump tarafından kamuoyuyla paylaşılmıştı.
Rutte bu iletilerden birinde, “Tebrikler ve İran’daki kararlı hareketiniz için teşekkürler, bu nitekim olağanüstüydü” diye yazdı.
Rutte, tüm NATO üyelerinin savunma harcamalarını GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarmayı kabul etmeleri için de “On yıllardır hiçbir liderin başaramadığı bir şeyi başaracaksın” mesajını attı.
Trump’ın birinci devrinde Beyaz Saray irtibat yöneticisi olarak vazife yapan Anthony Scaramucci bildirilerin Trump cephesindeki yankısı için şu yorumu yapıyor:
Sayın Rutte, [Trump] sizi utandırmaya çalışıyordu. Sözün tam manasıyla Air Force One’da oturmuş size gülüyordu.
ÖNGÖRÜLEMEZLİĞİN ÖNGÖRÜLEBİLİRLİĞİ
Trump’ın Öngörülemezlik Doktrini’nin temelinde yatan zayıflık da bu olabilir.
Ona yapılanlar, Trump’ın övülmeyi arzuladığı fikrine dayanıyor olabilir. Ya da [Trump’la flört eden liderler] kısa vadeli yararlar peşinde koşarak bunları uzun ve karmaşık süreçlere tercih ediyor olabilirler.
Eğer durum sahiden buysa ve varsayımları doğruysa, bu, Trump’ın hasımlarını kandırmak için el çabukluğu yapma yeteneğini sınırlayacaktır. Zira bu Trump’ın etrafındaki başkanların, farkında oldukları güzel kurgulanmış ve açıkça bariz olan karakter özelliklerine nazaran hareket ettiklerini gösterir.
Bir de Öngörülemezlik Doktrini ya da Deli Adam Teorisi‘nin düşmanlar üzerinde işe yarayıp yaramayacağı sorusu var.
Oval Ofis’te Trump ve Vance’in azarladığı müttefik ülke Ukrayna’nın Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, bu olay sonrası ABD’ye Ukrayna’nın maden kaynaklarını işletmesi için kârlı imtiyazlar vermeyi kabul etti.
Vladimir Putin ise Trump’ın ne cazibesine ne de tehditlerine boyun eğiyor üzere görünüyor.
Temmuz başında bir telefon görüşmesinin akabinde Trump, Putin’in Ukrayna’ya karşı savaşı sona erdirmeye yanaşmamasından ötürü “hayal kırıklığına uğradığını” söyledi.
