Siyasi çalkantıların, ihtilallerin sıkça görüldüğü Sırbistan, son aylarda tekrar kaynıyor. Geçen yılın sonlarında, Sırbistan’ın ikinci büyük kenti Novi Sad’da istasyon binasının daha yeni inşa edilmiş olan beton sundurmasının çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını yitirdiği, ülkedeki yolsuzlukları gözler önüne sermişti. Bu olay, başını öğrencilerin çektiği ve hükümetten mutlu olmayan çeşitli toplumsal kısımların de takviye verdiği protestolara yol açtı. Protestoların büyümesi üzerine, Cumhurbaşkanı Aleksandır Vuçiç, periyodun başbakanı Miloş Vuçeviç’i istifaya zorlamış, ama bu da protestocuları yatıştıramamıştı. Sırbistan’da iktidar, kendisinin de açıkça söylediği üzere, Rus istihbarat servislerinin yardımını alarak şovların üstesinden gelebildi. Ne var ki, şovlar, 10 gün evvel, tekrar alevlendi.
Zaferler ve bozgunlar… Şovların alevlendiği tarih, sıradan bir tarih değildi: 28 Haziran günü, Sırpların ulusal günü. Bugün, Birinci Kosova Savaşı’nın yapıldığı gün. Bilindiği üzere, Sırbistan’ın Osmanlı’nın egemenliğine girmesine yol açan Birinci Kosova Savaşı, Osmanlı’nın zaferiyle sonuçlanmıştı. Ne var ki bugün Türkiye’de “Birinci Kosova Savaşı hangi tarihte yapıldı” diye sorsanız, savaşın hangi yıl yapıldığını bilen pek az kişi bulursunuz. Hele gününü bilen çıkar mı, emin değilim. Ancak Sırbistan’da durum çok farklı. Bu savaşın 28 Haziran 1389’da yapıldığını, her Sırp bilir. Bozguna uğradıkları savaşla bu kadar ilgilenmeleri tuhaf gelebilir. Çünkü çabucak her ülkenin resmi tarihinde, zaferler ballandıra ballandıra anlatılırken bozgunlar bir iki sayfayla geçiştirilir. Sırplarsa, bu bozgundan, bir destan çıkarmıştır. Savaşın olduğu 28 Haziran, Sırpların Hıristiyanlık öncesi pagan inançlarında, gün dönümü bayramıydı. Sırplar, Hıristiyan olduktan sonra da, bu pagan bayramını, bir Hıristiyan bayramı olarak kutlamaya başlamışlardı. Kosova Savaşı bu türlü bir güne denk gelince Sırp Kilisesi, bir efsane yarattı. Buna nazaran, İlah, Sırp Hükümdarı Lazar’a, Kosova Muharebesi’nden bir gece evvel görünmüş ve ona, “ey Lazar”, demişti, “Tercihini yap: Şayet yeryüzünün krallığını seçersen yarınki muharebede Türkleri perişan edeceksin. Göklerin krallığını seçersen Türkler seni yenecek, lakin göklerin krallığı senin olacak”. Lazar, göklerin krallığını seçerek, şuurlu olarak mağlup olmayı seçecekti! Bu efsaneden de hareketle, Sırp milliyetçileri, kendilerinin bu bozgun halinde ulusal şuurlarına kavuştuklarına vurgu yaparlar. Sonradan Sırp milliyetçileri, pek çok kıymetli olayı, bu tarihe denk getirir. Birinci Dünya Savaşı’nın çıkmasına neden olan, 1914’te Avusturya Macaristan veliahtının Saraybosna’da bir Sırp genci tarafından öldürülmesi de 28 Haziran’a denk getirilmişti.
İşte, bu türlü bir bayram günü yine alevlenen şovlar, 10 gündür sürüyor, ama şu anda görünen, şovların tekrar yatışmaya başladığı. Lakin sonbaharın gelmesiyle birlikte, toplumun farklı kısımlarının protestolara katılabileceği ve protestoların daha da alevlenebileceği konuşuluyor.
Olaylar, Batılı güçlerin örgütleyip takviye verdiği renkli ihtilallere benziyor. Bu çeşit Batı dayanaklı ihtilallerde hem iç etkenleri (baskı ve yolsuzluklar), hem de Batı’nın oyunlarını tıpkı anda göz önünde tutmak lazım. Cumhurbaşkanı Vuçiç, Rusya’yla Batı ortasında bir istikrar siyaseti kurarak şimdilik Batı’nın müdahalesini sonlu tutmayı başardı. Ukrayna konusunda Sırbistan, Rusya’ya uygulanan yaptırımlara katılmazken, birebir anda, Ukrayna’ya silah gönderiyor. Lakin bu kendine has istikrar siyaseti ne kadar sürer, aşikâr değil. Batılı ülkeler, bir vakitler, Ukrayna’da Rusya’ya yakın çizgide bilinen Cumhurbaşkanı Yanukoviç’e de hoşgörülü davranıyordu. Lakin Rusya ile ABD ortasında Doğu Avrupa’da jeopolitik rekabetin yine başlaması, Yanukoviç’in istikrar siyasetini bitirmiş, Ukrayna’da 2014 ihtilalinin kapısını aralamıştı. Balkanlar konusunda Rusya’yla Batı ortasındaki jeopolitik rekabetin artması ve tarafların Sırp idaresine “Ya bizdensin ya karşı taraftan” demesi, Sırbistan’ı yeni bir karışıklığa sürükleyebilir. Münasebetiyle Balkanlar’daki istikrar her zamanki üzere, pamuk ipliğine bağlı.
